Kreator SZBI

Czy CUW może realizować obowiązki SZBI za szkoły i inne jednostki gminy?

Krótka odpowiedź. Tak — art. 16e ust. 5 ustawy o KSC pozwala jednostce samorządu terytorialnego zapewnić wspólną obsługę realizacji określonych obowiązków z zakresu cyberbezpieczeństwa. Zadania te może wykonywać odpowiednio wyznaczone centrum usług wspólnych (CUW), urząd gminy albo inna uprawniona jednostka obsługująca. W zakresie objętym wspólną obsługą jednostka wyznaczona przejmuje realizację powierzonych obowiązków i odpowiada za ich wykonywanie. Jeżeli zakres wyznaczenia obejmuje również obowiązki kierownika podmiotu, według wyjaśnień Ministerstwa Cyfryzacji odpowiedzialność za ich realizację ponosi kierownik jednostki wyznaczonej — w granicach zakresu wyznaczenia. Szkoła, przedszkole czy ośrodek pomocy społecznej nie tracą jednak statusu podmiotów objętych ustawą o KSC: nadal współpracują z jednostką wyznaczoną, wykonują obowiązki nieobjęte wspólną obsługą i muszą móc wykazać działania dotyczące własnych systemów. Skutki prawne wspólnej obsługi zależą od jej prawidłowego ustanowienia i określenia zakresu — sama umowa o obsługę informatyczną nie jest równoznaczna z wyznaczeniem jednostki na podstawie art. 16e, a dla wcześniejszych porozumień obowiązuje przepis przejściowy (art. 43 nowelizacji).

Podstawa prawna: art. 5 ust. 2, art. 8, art. 8c ust. 3, art. 16d–16h ustawy o KSC; art. 43 ustawy nowelizującej z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 252); art. 10a–10d i art. 74 ustawy o samorządzie gminnym (odpowiednio: art. 6a–6d ustawy o samorządzie powiatowym, art. 8c–8f ustawy o samorządzie województwa); Załącznik nr 4 do ustawy o KSC.

Powierzenie zadań osobie a formalne wyznaczenie jednostki

Ustawa rozróżnia dwa mechanizmy, które w praktyce bywają ze sobą utożsamiane („CUW realizuje nasze obowiązki”).

SytuacjaPodstawaKto odpowiada
Kierownik powierza zadania osobie — informatykowi, koordynatorowi, firmie zewnętrznejart. 8c ust. 3kierownik podmiotu — odpowiedzialność nie przechodzi na wykonawcę
Jednostka samorządu terytorialnego ustanawia wspólną obsługę i wyznacza jednostkę obsługującą (CUW, urząd, inną jednostkę) do realizacji wskazanych obowiązkówart. 16e ust. 5 (w trybie art. 10a–10d ustawy o samorządzie gminnym) albo porozumienie między JST z art. 16e ust. 6–9w zakresie wyznaczenia — jednostka wyznaczona; jeżeli wyznaczenie obejmuje zadania kierownika podmiotu — kierownik jednostki wyznaczonej (Q&A MC, pkt 3.30); poza zakresem wyznaczenia — kierownik jednostki obsługiwanej

Samo powierzenie CUW „obsługi informatycznej” nie jest równoznaczne z ustanowieniem wspólnej realizacji obowiązków na podstawie art. 16e ustawy o KSC. O skutkach prawnych decydują forma i zakres powierzenia. Trzeba też uwzględnić art. 43 nowelizacji: porozumienia administracyjne między podmiotami publicznymi będącymi podmiotami kluczowymi lub ważnymi, obowiązujące 3 kwietnia 2026 r. i regulujące wspólne wykonywanie obowiązków z zakresu informatyzacji albo cyberbezpieczeństwa (lub przekazujące ich obsługę jednemu z sygnatariuszy), zachowują moc do czasu wyznaczenia jednostki obsługującej przez organ stanowiący w nowym trybie, nie dłużej jednak niż dwa lata od wejścia nowelizacji w życie (do 3 kwietnia 2028 r.). Zachowanie mocy wcześniejszego porozumienia nie oznacza automatycznie objęcia nim wszystkich obowiązków wynikających ze znowelizowanej ustawy o KSC. Zakres realizowanych obowiązków należy ustalić na podstawie treści porozumienia — np. porozumienie o wspólnej obsłudze informatycznej szkół nie musi obejmować analizy ryzyka, audytu ani zgłaszania incydentów.

Forma ustanowienia wspólnej obsługi

Art. 16e ust. 5 odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów o wspólnej obsłudze z ustaw samorządowych (w gminie: art. 10a–10d ustawy o samorządzie gminnym). Z tych przepisów wynika, że forma zależy od rodzaju jednostki obsługiwanej:

  • dla gminnych jednostek budżetowych (szkoła, przedszkole, OPS) wspólną obsługę co do zasady ustanawia uchwała rady gminy, która wskazuje jednostkę obsługującą, jednostki obsługiwane i zakres obowiązków;
  • gminne instytucje kultury i inne gminne osoby prawne przystępują do wspólnej obsługi na podstawie porozumienia z jednostką obsługującą, po zgłoszeniu zamiaru organowi;
  • nowelizacja dopisała do katalogu jednostek obsługiwanych spółki komunalne (art. 10a pkt 2a ustawy o samorządzie gminnym — spółki, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o gospodarce komunalnej), a w art. 10b ust. 1 dopuściła prowadzenie wspólnej obsługi także przez taką spółkę; tryb ich udziału ustala się według przepisów o wspólnej obsłudze;
  • gdy obsługę zapewnia inna jednostka samorządu terytorialnego, stosuje się porozumienie między JST (art. 16e ust. 6–9; odpowiednio art. 74 ustawy o samorządzie gminnym), a JST, której powierzono realizację, wyznacza swoją jednostkę do wykonywania tych obowiązków.

Wspólna obsługa nie wymaga utworzenia odrębnego centrum usług wspólnych. Jednostką obsługującą może być urząd gminy, inna jednostka organizacyjna gminy, jednostka organizacyjna związku międzygminnego lub powiatowo-gminnego albo spółka komunalna (art. 10b ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym) — w małych gminach najczęściej urząd. Wyjątek dotyczy wyłącznie gmin należących do związku metropolitalnego (dziś w województwie śląskim i pomorskim): od 31 lipca 2026 r. jednostką obsługującą może być u nich także jednostka organizacyjna związku metropolitalnego (art. 65 ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim, Dz.U. z 2026 r. poz. 912, dopisał to do art. 10b ust. 1). Pozostałych gmin ta zmiana nie dotyczy. Kluczowe jest prawidłowe ustanowienie obsługi i określenie jej zakresu.

Samo zarządzenie wójta albo zwykła umowa o usługi informatyczne nie powinny być traktowane jako wystarczające do ustanowienia wspólnej obsługi w trybie art. 16e. W Kreatorze SZBI aktywowanie relacji wspólnego SZBI (zatwierdzenie załącznika przez kierownika jednostki obsługiwanej) porządkuje dokumentację, ale nie zastępuje uchwały ani porozumienia.

Co może objąć wyznaczenie

Wspólna obsługa może dotyczyć obowiązków z: art. 7b ust. 4, art. 7c i art. 7f ust. 3 (dane w Wykazie KSC), art. 8 (system zarządzania bezpieczeństwem informacji), art. 8c–8f (m.in. szkolenia kierownika), art. 8h (wymiana informacji o cyberbezpieczeństwie — przepis przewiduje uprawnienia, nie ogólny obowiązek wymiany wszystkich informacji), art. 9–12b (obsługa i zgłaszanie incydentów) oraz art. 15 (audyt). Akt ustanawiający wspólną obsługę powinien jednoznacznie określać obowiązki realizowane przez jednostkę wyznaczoną: może obejmować całość obowiązków dopuszczonych do wspólnej realizacji na podstawie art. 16e albo wybrane obowiązki z tego katalogu — nie wszystkie obowiązki kierownika wynikające z innych przepisów. Jednostka wyznaczona realizuje obowiązki zgłoszeniowe w imieniu podmiotu obsługiwanego — przekazuje wczesne ostrzeżenia, zgłoszenia incydentów poważnych oraz sprawozdania okresowe i końcowe — wskazuje osobę kontaktową i korzysta z systemu teleinformatycznego S46 (art. 16h). Do czasu osiągnięcia zdolności operacyjnej przez właściwy CSIRT sektorowy zgłoszenia trafiają do CSIRT NASK, CSIRT GOV albo CSIRT MON (art. 44 nowelizacji).

Co zostaje po stronie obsługiwanej jednostki

  • Status podmiotu ustawy. Szkoły, przedszkola i ośrodki pomocy społecznej będące samorządowymi jednostkami budżetowymi, które realizują zadania publiczne z wykorzystaniem systemów informacyjnych (art. 16d), pozostają podmiotami objętymi ustawą o KSC. Wspólna obsługa zmienia, kto realizuje zadania, nie to, kogo ustawa dotyczy.
  • Współpraca z jednostką wyznaczoną (art. 16f) — w szczególności: przekazywanie informacji o incydentach, wykonywanie decyzji kierownika jednostki wyznaczonej w zakresie SZBI, publikowanie na własnej stronie internetowej adresu strony jednostki wyznaczonej z informacjami o cyberbezpieczeństwie (art. 9) oraz udział kierownika jednostki obsługiwanej w szkoleniach, jeżeli prowadzi je jednostka wyznaczona. Kierownik jednostki wyznaczonej może wskazać terminy przekazywania informacji o incydentach (art. 16g). Zaniedbania w tej współpracy ocenia organ podczas kontroli.
  • Status podmiotu (ważny albo kluczowy) — objęcie wspólną obsługą go nie zmienia; jednostka ważna nie staje się kluczową (Q&A MC pkt 1.24).
  • Obowiązki spoza zakresu wyznaczenia. Wszystko, czego akt wyznaczenia nie obejmuje, pozostaje przy jednostce i jej kierowniku.
  • Możliwość wykazania własnych działań. Składniki aktywów, incydenty, przeszkoleni pracownicy dotyczą konkretnej jednostki. Dokumentacja realizacji obowiązków powinna umożliwiać wykazanie, jakie działania wykonano na rzecz każdej jednostki obsługiwanej. Dowody realizacji obowiązków mogą być przechowywane centralnie przez CUW, pod warunkiem że umożliwiają jednoznaczne ustalenie, której jednostki dotyczą, jakie czynności wykonano, kiedy je wykonano oraz jakie systemy lub zasoby zostały nimi objęte (np. test odtworzenia kopii: które systemy i czyje dane). Ustawa nie wymaga automatycznego powielania identycznej dokumentacji w każdej jednostce obsługiwanej.

Jak to wygląda w Kreatorze SZBI krok po kroku — co jednostka obsługiwana musi zrobić sama nawet przy pełnym powierzeniu — opisuje rozdział podręcznika Wspólna obsługa (CUW), pkt 5.

Co zrobić w praktyce

  1. Zweryfikować podstawę prawną wspólnej obsługi. Czy wspólną obsługę ustanowiono we właściwym trybie — uchwałą rady gminy, porozumieniem z jednostką obsługującą albo porozumieniem między JST — i czy akt powołuje się na art. 16e ustawy o KSC? Czy jest to tylko umowa o usługi? A może porozumienie sprzed 3 kwietnia 2026 r. objęte art. 43 nowelizacji, które trzeba zastąpić nowym wyznaczeniem do 3 kwietnia 2028 r.? Od tego zależy, czy i w jakim zakresie odpowiedzialność przeszła na jednostkę wyznaczoną.
  2. Określić zakres powierzonych obowiązków. Które obowiązki realizuje jednostka wyznaczona, a które jednostka obsługiwana — artykuł po artykule. Osobno: czy wyznaczenie obejmuje zadania kierownika podmiotu (np. zatwierdzanie dokumentacji SZBI).
  3. Określić zasady współpracy i przekazywania informacji. Kto w szkole zgłasza incydent do CUW i w jakim czasie (art. 16g), kto uczestniczy w szkoleniach, kto przekazuje zmiany danych do Wykazu KSC, gdzie na stronie szkoły jest odnośnik do informacji o cyberbezpieczeństwie jednostki wyznaczonej.
  4. Zapewnić możliwość wykazania realizacji obowiązków dla każdej jednostki. Centralny rejestr CUW wystarczy, jeżeli przy każdym wpisie widać, której jednostki, systemu lub składnika aktywów dotyczy i co obejmowała czynność — podczas kontroli konieczne może być wykazanie realizacji obowiązków dla konkretnego podmiotu.
  5. Opisać ten podział w polityce bezpieczeństwa każdej jednostki, aby zakres odpowiedzialności i obowiązków był jednoznaczny oraz łatwy do zweryfikowania podczas kontroli.

Powiązane

Źródła: ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (art. 5 ust. 2, art. 8, art. 8c ust. 3, art. 16d–16h); ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 252, art. 43); ustawa o samorządzie gminnym (art. 10a–10d, art. 74, w brzmieniu nadanym art. 2 ustawy nowelizującej i art. 65 ustawy z dnia 11 czerwca 2026 r. o związku metropolitalnym w województwie pomorskim, Dz.U. z 2026 r. poz. 912); Ministerstwo Cyfryzacji, „Pytania i odpowiedzi” do nowelizacji ustawy o KSC (wersja z 1 października 2026 r.), pkt 1.16, 3.30, 3.35, 4.4–4.6.

Stan prawny: 26 października 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.