Kreator SZBI

Słownik terminów — KSC/NIS2 i cyberbezpieczeństwo

W skrócie. 84 hasła w siedmiu grupach: prawo (podmiot kluczowy, ważny, publiczny, Załącznik nr 4, incydent poważny, kierownik podmiotu, CUW), organizacja SZBI, tożsamość i dostęp, sieć i złośliwe oprogramowanie, automatyka obiektowa (OT), dane i kopie zapasowe, monitorowanie i reakcja na incydenty. Hasła oznaczone [Tylko dla działu IT] są techniczne — pozostałe są napisane dla sekretarza gminy i dyrektora jednostki.

Rozszerzony, samodzielny słownik pojęć prawnych, technicznych i procesowych używanych w kontekście ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa (u.KSC), dyrektywy NIS2 i ogólnie pojętego cyberbezpieczeństwa gmin, powiatów i ich jednostek (urzędów, szkół, ośrodków pomocy społecznej, spółek komunalnych i innych jednostek podległych). Uzupełnia (nie zastępuje) krótszy słownik wpleciony w dokument 02 Polityka Bezpieczeństwa Informacji (sekcja „Słownik pojęć używanych w SZBI”) — tamten jest zwięzły i wskazuje konkretny dokument SZBI dla każdego hasła; ten jest szerszy, dodaje pojęcia techniczne (ataki, narzędzia, standardy) i ma działać samodzielnie, bez kontekstu pakietu dokumentów.

Słownik ma układ tematyczny, a nie alfabetyczny. Pojęcia pogrupowano tak, aby poszczególne kategorie można było czytać jako spójne całości. Hasła oznaczone [Tylko dla działu IT] to specjalistyczna terminologia z zakresu SOC i informatyki śledczej, przydatna koordynatorowi lub informatykowi, ale niepotrzebna np. dyrektorowi szkoły czy kierownikowi OPS do rozumienia własnych obowiązków z u.KSC.


Prawo i regulacje

PojęcieWyjaśnienie
u.KSCUstawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Pierwotnie wdrażała NIS1 — dopiero nowelizacja z 23 stycznia 2026 r., obowiązująca od 3 kwietnia 2026 r., dostosowała ją do dyrektywy NIS2.
NIS2Dyrektywa UE 2022/2555 w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa. u.KSC jest jej polskim wdrożeniem — większość artykułów u.KSC ma bezpośredni odpowiednik w artykułach NIS2.
Podmiot ważnyKategoria podmiotów objętych u.KSC o łagodniejszym reżimie niż podmiot kluczowy, określona w art. 5 ust. 2 u.KSC. Status wynika wprost z ustawy (sektor, rodzaj podmiotu, z wyjątkami — wielkość); nie nadaje go żadna decyzja. W samorządzie podmiotami ważnymi są m.in. urząd gminy zatrudniający mniej niż 50 osób, szkoły, przedszkola, ośrodki pomocy społecznej i inne samorządowe jednostki budżetowe, zakłady budżetowe, instytucje kultury oraz spółki komunalne wykonujące zadania użyteczności publicznej — niezależnie od wielkości (Q&A MC pkt 1.3, 3.37).
Podmiot kluczowyKategoria podmiotów o podwyższonych wymaganiach względem podmiotu ważnego — część obowiązków jest jednak identyczna dla obu kategorii. Cecha odróżniająca: obowiązkowy cykliczny audyt bezpieczeństwa co 3 lata (art. 15 ust. 1 u.KSC), niezależnie od okoliczności — podmiot ważny nie ma obowiązku audytu cyklicznego, przeprowadza go wyłącznie na żądanie organu (patrz „Audyt bezpieczeństwa” niżej). W samorządzie podmiotami kluczowymi są starostwo powiatowe, urząd gminy zatrudniający 1 stycznia co najmniej 50 osób (pełne etaty, umowa o pracę) oraz urząd gminy prowadzący w swojej strukturze wodociągi — stosują pełny SZBI z art. 8 ust. 1, nie Załącznik nr 4 (Q&A MC pkt 1.25, 3.24, 3.39).
Podmiot krytycznyOdrębna kategoria — podmiot zidentyfikowany jako krytyczny w rozumieniu przepisów o odporności podmiotów krytycznych (reżim CER, dyrektywa UE 2022/2557), nie rodzaj infrastruktury. Pojęcie niezależne od podmiotu kluczowego/ważnego w u.KSC — większość podmiotów objętych tą aplikacją (JST, ich jednostki, spółki komunalne) się tu nie kwalifikuje, nawet będąc podmiotem ważnym lub kluczowym.
Załącznik nr 1 / nr 2 do u.KSCWskazują sektory i rodzaje podmiotów uwzględniane przy kwalifikacji — nie przesądzają jej automatycznie, tę ustala dopiero art. 5 u.KSC. Oba różnią się od Załącznika nr 4 (patrz niżej), który opisuje nie kto podlega ustawie, tylko jakie środki ma wdrożyć podmiot publiczny.
Organ właściwy ds. cyberbezpieczeństwaOrgan nadzorujący dany sektor (np. wobec spółek komunalnych — zwykle minister właściwy ds. gospodarki wodnej lub odpowiedni resort sektorowy) — prowadzi kontrole, może nakładać kary i wpisywać podmioty do wykazu z urzędu. Odrębny od Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa (niżej), który działa horyzontalnie, nie sektorowo.
Podmiot publicznyPodmiot wskazany w Załączniku nr 1 lub nr 2 do u.KSC w sektorze „podmioty publiczne” (art. 2 pkt 11b u.KSC) — nie decyduje o tym udział kapitałowy gminy czy inny sposób powiązania własnościowego. Obejmuje m.in. samorządowe jednostki budżetowe (art. 5 ust. 2 pkt 8). Podmiot ważny będący podmiotem publicznym realizuje SZBI wg Załącznika nr 4 (art. 8 ust. 3 u.KSC), nie ogólnego katalogu z art. 8 ust. 1 — i ma odrębny, uproszczony tryb zgłaszania incydentów (patrz „Incydent poważny” niżej).
Załącznik nr 4 do u.KSCMinimalny standard SZBI dla podmiotów publicznych będących podmiotami ważnymi — 18 środków obligatoryjnych (część I), 9 dodatkowych dobieranych wg ryzyka (część II), zasady przeglądu (część III) i dokumentowania (część IV).
Wykaz podmiotów kluczowych i ważnychUrzędowy rejestr podmiotów objętych u.KSC (element systemu S46). Zmiana danych kontaktowych musi być zgłoszona w ciągu 14 dni (art. 7c ust. 3 u.KSC).
CSIRTZespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego (ang. Computer Security Incident Response Team) — właściwy sektorowo zespół, do którego zgłasza się incydenty poważne.
S46System teleinformatyczny ministra właściwego ds. informatyzacji, służący m.in. do zgłaszania incydentów i komunikacji w ramach krajowego systemu cyberbezpieczeństwa — rozwijany i utrzymywany przy udziale NASK-PIB.
Pełnomocnik Rządu do Spraw CyberbezpieczeństwaOrgan mogący wydawać rekomendacje dotyczące systemów/produktów/usług ICT — w modelu Załącznika nr 4 (podmiot ważny publiczny) ich wydanie wymusza bezzwłoczny przegląd SZBI (część III pkt 2).
RODOOgólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych (UE 2016/679). Reżim odrębny od u.KSC — to samo zdarzenie może wymagać zgłoszenia w OBU reżimach, z osobnym liczeniem terminu w każdym z nich.
UODOUrząd Ochrony Danych Osobowych (Prezes UODO) — organ, do którego zgłasza się naruszenie ochrony danych osobowych na podstawie art. 33 RODO, niezależnie od zgłoszenia do CSIRT. Art. 34 RODO to odrębny obowiązek — zawiadomienie samej osoby, której dane dotyczą (nie UODO), gdy naruszenie niesie dla niej wysokie ryzyko.
Comply-or-explainZasada: jeśli podmiot nie wdraża środka, musi to świadomie uzasadnić i zapisać środek kompensujący, zamiast po prostu pominąć temat — realizowana przez odpowiedź „nie dotyczy” + uzasadnienie trafiające do Rejestru odstępstw. Nie jest to jednak ogólna furtka pozwalająca ominąć obowiązkowy środek u.KSC — środków obligatoryjnych z części I Załącznika nr 4 nie zastępuje się samym uzasadnieniem odstępstwa.
Zasada proporcjonalnościSzersza zasada podejścia opartego na ryzyku (art. 8 u.KSC) — dobór środków ma odpowiadać skali ryzyka i wielkości podmiotu. To coś innego niż to, że 18 środków obligatoryjnych z części I Załącznika nr 4 stanowi obowiązkowy poziom bazowy dla podmiotu ważnego publicznego bez wyjątków wielkościowych — proporcjonalność decyduje o doborze środków dodatkowych z części II.

Organizacja i zarządzanie SZBI

PojęcieWyjaśnienie
SZBISystem Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji — całościowy zestaw polityk, procedur, ról i dowodów służący ochronie informacji. To sposób zorganizowania pracy, nie oprogramowanie.
Koordynator SZBIOsoba wyznaczona do bieżącego prowadzenia SZBI — zwykle informatyk lub kierownik działu technicznego. Ustawa nie wymaga powołania pełnomocnika ani koordynatora — to rozwiązanie organizacyjne, o którym decyduje kierownik (Q&A MC pkt 3.44).
Kierownik podmiotuOsoba lub organ kierujący podmiotem (np. wójt, burmistrz, starosta, dyrektor jednostki, prezes spółki) — ponosi osobistą odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków cyberbezpieczeństwa (art. 8c u.KSC); tej odpowiedzialności nie da się przenieść przez delegowanie zadań innej osobie. Kara pieniężna (art. 73a u.KSC): do 300% wynagrodzenia dla kierownika podmiotu co do zasady, ale do 100% dla kierownika podmiotu publicznego — chyba że ten podmiot publiczny kwalifikuje się do u.KSC dodatkowo z innego sektora Załącznika nr 1/2 (np. gminna spółka wodociągowa), wtedy wraca 300%. Kara z art. 73a może być po raz pierwszy nałożona po 3 kwietnia 2028 r. — dwa lata od wejścia nowelizacji w życie (Q&A MC, pkt 12.1).
Analiza ryzykaSystematyczna ocena tego, co może pójść źle, jak prawdopodobne jest dane zdarzenie i jak dotkliwe byłyby jego skutki — wynik decyduje o priorytecie wdrażanych zabezpieczeń.
RyzykoKombinacja prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożenia i dotkliwości jego skutków — nie ma jednej, ustawowej definicji sposobu liczenia. W tym Kreatorze punktowane jako iloczyn ocen (P×S w skali 1–5), co jest jednym z powszechnie stosowanych, ale nie jedynym możliwym sposobem szacowania.
ZagrożeniePotencjalna przyczyna niepożądanego zdarzenia (np. atak, awaria, błąd ludzki).
PodatnośćSłabość lub luka w zabezpieczeniach, którą może wykorzystać zagrożenie.
Klasyfikacja informacjiPodział informacji wg wrażliwości (Publiczne / Wewnętrzne / Ograniczonego dostępu / Szczególnie chronione), decydujący o doborze zabezpieczeń (w tym kryptografii).
Audyt bezpieczeństwaNiezależna, formalna ocena SZBI zgodna z warunkami art. 15 u.KSC. Obowiązkowy co najmniej raz na 3 lata dla podmiotu kluczowego; podmiot ważny nie ma obowiązku audytu cyklicznego — przeprowadza go wyłącznie na żądanie organu, który może go nakazać także w związku z innym naruszeniem obowiązków, nie tylko po incydencie poważnym. Certyfikaty audytora (np. CISA, CISSP) to przykładowe, nie wyczerpujące, poświadczenie spełnienia wymogów ustawowych. Odrębny od wewnętrznego, corocznego przeglądu SZBI.
Rejestr odstępstwWykaz świadomych, uzasadnionych wyjątków od wymogów SZBI — dowód, że dana luka jest decyzją, nie przeoczeniem.
CIA (poufność, integralność, dostępność)Trzy klasyczne właściwości chronionej informacji — Confidentiality (dostęp mają tylko uprawnieni), Integrity (dane są dokładne i niezmienione), Availability (uprawnieni mają dostęp, gdy potrzebują). Czwarty, często dodawany element to rozliczalność (accountability) — możliwość ustalenia, kto co zrobił.
Cykl Deminga (PDCA)Plan–Do–Check–Act — schemat ciągłego doskonalenia, w którego rytmie działa cały SZBI: zaplanuj środki (analiza ryzyka), wdróż je, sprawdź czy działają (okresowy przegląd SZBI), popraw na podstawie wniosków. SZBI nie jest jednorazowym projektem, tylko powtarzanym cyklem.
Dokumentacja normatywna vs operacyjnaDwa różne rodzaje „dowodów” w SZBI: normatywna to polityki i procedury opisujące, jak ma być (to, co generuje Kreator) — operacyjna to logi, rejestry i zapisy pokazujące, że faktycznie tak się dzieje (np. log przeglądu uprawnień, wynik testu odtworzenia kopii). Sam dokument z Kreatora to tylko warstwa normatywna — audytor sprawdza obie.
BIA (Business Impact Analysis)Analiza wpływu na działalność — proces ustalający, które procesy są krytyczne i jaki jest akceptowalny czas/zakres ich przerwania. To z BIA biorą się wartości RTO i RPO (patrz sekcja „Dane i kopie zapasowe”) wpisywane do planu ciągłości działania.
ISO 22301Międzynarodowa norma zarządzania ciągłością działania — metodyczna podstawa planu ciągłości działania i odtworzenia, tak jak ISO 27001 jest podstawą logiki całego SZBI.
Inwentaryzacja aktywówKompletny, aktualny rejestr tego, co organizacja posiada i czym zarządza (sprzęt, systemy, dane, kluczowe konta) — podstawa całego SZBI, bo nie da się chronić czegoś, o czego istnieniu nikt nie wie. Nie mylić z CMDB (Configuration Management Database) — CMDB to bardziej rozbudowane narzędzie, które oprócz samego wykazu przechowuje też elementy konfiguracji i relacje/zależności między nimi; rejestr aktywów w rozumieniu SZBI jest prostszym pojęciem. Rejestr wymaga okresowej rekoncyliacji z rzeczywistością w obie strony: wykrycia tego, czego w nim brakuje (np. niezgłoszony sprzęt — shadow IT), ale też wpisów, którym nic już nie odpowiada w rzeczywistości (np. usługa opisana jako wdrożona, a nigdy faktycznie nieuruchomiona) — to drugie daje fałszywe poczucie, że temat jest „załatwiony”.

Tożsamość i dostęp

PojęcieWyjaśnienie
MFA / 2FA (uwierzytelnianie wieloskładnikowe)Logowanie wymagające co najmniej dwóch składników należących do RÓŻNYCH kategorii uwierzytelniania (coś, co wiesz — np. hasło; coś, co masz — np. telefon; coś, czym jesteś — np. odcisk palca). Dwa hasła albo hasło i pytanie pomocnicze to NIE jest MFA. 2FA to szczególny przypadek MFA z dokładnie dwoma składnikami; MFA to co najmniej dwa. Jeden z najskuteczniejszych, powszechnie rekomendowanych środków ochrony dostępu.
Klucz FIDO2 / passkey [Tylko dla działu IT]Sprzętowy lub systemowy klucz uwierzytelniający kryptograficznie związany z konkretną domeną — fałszywa strona logowania (phishing) go nie „obsłuży”, w odróżnieniu od zwykłego kodu TOTP, który da się przechwycić atakiem pośredniczącym.
Zasada minimalnych uprawnień (least privilege)Każdy użytkownik/system dostaje tylko uprawnienia niezbędne do realizacji zadań — nie więcej. Ogranicza szkodę możliwą do wyrządzenia przez przejęte konto.
Menedżer hasełNarzędzie do generowania i przechowywania unikalnych, silnych haseł — alternatywa dla zapisywania haseł na kartce/w pliku Excel, które jest najczęstszą przyczyną, dla której jeden skradziony laptop staje się włamaniem do wszystkiego.
Pass-the-hash [Tylko dla działu IT]Technika ataku, w której przejęty skrót (hash) hasła lokalnego konta administratora jest używany do uwierzytelnienia na innych maszynach bez znajomości samego hasła w postaci jawnej — dlatego różne hasła lokalnego administratora na każdej maszynie mają znaczenie.
Credential stuffing [Tylko dla działu IT]Atak polegający na masowym testowaniu par login/hasło wykradzionych z innych wycieków danych — skuteczny wobec osób powtarzających hasła między serwisami. MFA skutecznie blokuje zdecydowaną większość takich prób.
MFA fatigue [Tylko dla działu IT]Atak socjotechniczny polegający na zalewaniu ofiary powiadomieniami push MFA, licząc na to, że w końcu przypadkowo lub z irytacji je zaakceptuje. Nieoczekiwane powiadomienie MFA to sygnał ataku w toku, nie usterka do skasowania.
Zero TrustModel bezpieczeństwa zakładający brak domyślnego zaufania do żadnego użytkownika/urządzenia, nawet wewnątrz sieci firmowej — każdy dostęp jest weryfikowany niezależnie od lokalizacji.
Break glass (konto awaryjne) [Tylko dla działu IT]Konto z podwyższonymi uprawnieniami, trzymane „na wypadek” niedostępności standardowego systemu logowania (np. awarii dostawcy tożsamości) — dostęp do niego jest ściśle kontrolowany i rejestrowany.
Shadow ITKorzystanie z niezatwierdzonych narzędzi/usług (np. prywatna chmura, publiczne AI) do przetwarzania informacji służbowych, bez wiedzy lub zgody działu IT. Często pojawia się wtedy, gdy zatwierdzone rozwiązania są trudno dostępne lub niewygodne w użyciu.

Sieć, systemy i złośliwe oprogramowanie

PojęcieWyjaśnienie
Firewall (zapora sieciowa)Urządzenie/oprogramowanie filtrujące ruch sieciowy wg zdefiniowanych reguł — podstawowa granica między siecią wewnętrzną a internetem (i między IT a OT).
Segmentacja sieciPodział sieci na odseparowane strefy (np. IT i OT, sieć gościnna), ograniczający rozprzestrzenianie się ataku — bez niej jeden zainfekowany komputer w księgowości może tego samego dnia dotrzeć do sterowników pomp.
VPNWirtualna sieć prywatna — szyfrowany tunel do zdalnego dostępu. Stały tunel VPN site-to-site do serwisanta bez dodatkowych zabezpieczeń bywa jednym z częściej wykorzystywanych wektorów ataku na infrastrukturę przemysłową — stąd wymóg drugiego składnika logowania i ograniczenia czasowego dostępu serwisanta.
DMZ (strefa zdemilitaryzowana)Wydzielony segment sieci dla systemów wystawionych na zewnątrz (np. serwer WWW), odseparowany zarówno od internetu, jak i od sieci wewnętrznej.
EDR (Endpoint Detection and Response) [Tylko dla działu IT]Rozszerzona ochrona końcówek (komputerów, serwerów), wykrywająca i reagująca na podejrzaną aktywność, nie tylko znane sygnatury wirusów jak klasyczny antywirus.
SPF, DKIM, DMARC [Tylko dla działu IT]Trzy darmowe mechanizmy uwierzytelniania nadawcy poczty (wpisy DNS): SPF — lista serwerów uprawnionych do wysyłki w imieniu domeny; DKIM — cyfrowy podpis wiadomości; DMARC — polityka określająca, co zrobić z wiadomością, która nie przejdzie SPF/DKIM. Zdecydowana większość domen na świecie wciąż nie ma najsurowszego trybu DMARC (odrzucanie) — to rekomendacja dobrej praktyki, nie wymóg u.KSC.
Patch management (zarządzanie aktualizacjami)Proces monitorowania, testowania i wdrażania poprawek bezpieczeństwa. Orientacyjne terminy (np. niezwłocznie dla podatności aktywnie wykorzystywanych, do 72 godzin dla krytycznych w systemach dostępnych z internetu, 7–30 dni dla pozostałych zależnie od wagi) to dobra praktyka przyjmowana w polityce podmiotu, a nie literalny termin ustawowy z u.KSC.
CVE / CVSSCVE (Common Vulnerabilities and Exposures) — publiczny identyfikator konkretnej, znanej podatności; CVSS (Common Vulnerability Scoring System) — standardowa skala oceny jej krytyczności (0–10).
MalwareZłośliwe oprogramowanie — nadrzędne pojęcie dla wirusów, ransomware, trojanów, robaków itd.
RansomwareZłośliwe oprogramowanie szyfrujące dane i żądające okupu za ich odblokowanie. Odseparowane, offline kopie zapasowe (patrz niżej) to najważniejsza pojedyncza linia obrony — zapłata okupu nie gwarantuje odzyskania danych ani tego, że dane nie zostały wcześniej skopiowane do dalszego szantażu.
PhishingWiadomość (najczęściej e-mail) podszywająca się pod zaufane źródło, mająca skłonić ofiarę do ujawnienia danych, kliknięcia w złośliwy link lub wykonania przelewu.
DeepfakeRealistyczne, wygenerowane sztuczną inteligencją nagranie audio/wideo podszywające się pod konkretną osobę (np. głos „prezesa” nakłaniający do pilnego przelewu) — obrona: weryfikacja nietypowej, pilnej prośby drugim kanałem komunikacji.
DDoSRozproszony atak blokujący dostępność usługi przez zalanie jej sztucznym ruchem. Nawet atak bez wycieku ani jednego bajtu danych podlega obowiązkowi zgłoszenia do CSIRT, jeśli spełnia progi incydentu poważnego.
DLP (Data Loss Prevention)Klasa narzędzi/procesów kontrolujących, dokąd mogą trafiać wrażliwe dane (np. blokowanie wysyłki bazy klientów na prywatną pocztę). Wdraża się etapowo: odkryj → klasyfikuj → obserwuj → dostrój → dopiero na końcu egzekwuj/blokuj.

Automatyka obiektowa (OT)

PojęcieWyjaśnienie
OT (Operational Technology)Systemy sterujące procesami fizycznymi (pompy, dawkowanie reagentów, przepompownie) — w odróżnieniu od IT (systemów biurowych). Wymaga odpowiedniej segmentacji i kontrolowania komunikacji między IT i OT (nie musi to być fizyczna izolacja) oraz priorytetu na dostępność/integralność sterowania i bezpieczeństwo procesu fizycznego (safety) — nie tylko poufność.
SCADA [Tylko dla działu IT]System nadzorujący i sterujący procesami przemysłowymi na odległość (np. z dyspozytorni) — wizualizacja stanu obiektów i możliwość zdalnej zmiany nastaw.
HMI (Human-Machine Interface) [Tylko dla działu IT]Interfejs operatora do sterowania/monitorowania procesu (np. panel dotykowy przy sterowniku).
PLC / sterownik [Tylko dla działu IT]Programowalny sterownik przemysłowy — urządzenie bezpośrednio zarządzające procesem fizycznym (np. włączaniem pompy).
TelemetriaZdalny przesył danych pomiarowych z obiektu (np. poziomu w zbiorniku) do centrali/dyspozytorni.
Sterowanie ręczne (tryb awaryjny OT)Możliwość bezpośredniej obsługi urządzenia z pominięciem systemu wizualizacji/sterowania (np. gdy SCADA jest niedostępna) — środki bezpieczeństwa powinny umożliwiać to bezpieczne działanie awaryjne zgodnie z procedurą, nie stanowić bezwarunkowego obejścia kontroli dostępu.

Dane i kopie zapasowe

PojęcieWyjaśnienie
Kopia zapasowa odseparowanaKopia przechowywana w sposób izolowany od systemu produkcyjnego (offline lub w oddzielnej infrastrukturze), żeby nie została zaszyfrowana razem z oryginałem podczas ataku ransomware.
Reguła 3-2-1-1-0Powszechnie stosowana dobra praktyka dla kopii zapasowych (nie ustawowy termin/wymóg u.KSC): co najmniej 3 kopie danych, na 2 różnych nośnikach, 1 kopia poza siedzibą, 1 kopia offline/niemodyfikowalna, 0 błędów potwierdzonych testem odtworzenia. Dla publicznych podmiotów ważnych Załącznik nr 4 wymaga wprost odpowiedniego oddzielenia kopii od danych produkcyjnych — bez narzucania tej konkretnej liczby kopii.
RPO (Recovery Point Objective)Maksymalna akceptowalna utrata danych mierzona czasem (np. „nie więcej niż 24 godziny”) — decyduje o częstotliwości kopii zapasowych.
RTO (Recovery Time Objective)Maksymalny akceptowalny czas przywrócenia usługi po przerwaniu działania.
SzyfrowanieOchrona kryptograficzna danych — stosowana zwłaszcza do nośników przenośnych, transmisji do/z obiektów OT oraz kopii zapasowych zawierających informacje ograniczonego dostępu.

Monitorowanie, SOC i reakcja na incydenty

PojęcieWyjaśnienie
SOC (Security Operations Center)Zdolność operacyjna (ludzie + proces + technologia + mandat do decyzji) do ciągłego monitorowania i reagowania na zagrożenia — nie jest produktem, który się kupuje.
SIEM [Tylko dla działu IT]Narzędzie zbierające i korelujące logi z wielu źródeł w jedno miejsce — techniczna podstawa działania SOC. U.KSC nie nakazuje posiadania SIEM — to narzędzie pomocnicze, nie ustawowy wymóg; termin 24h dotyczy wczesnego ostrzeżenia CSIRT, nie technicznego odtworzenia pełnego przebiegu ataku.
MDR (Managed Detection and Response) [Tylko dla działu IT]Usługa zewnętrznego dostawcy łącząca monitorowanie (podobne do SOC) z aktywną reakcją na wykryte zagrożenia — częsty, proporcjonalny model dla małej/średniej organizacji zamiast budowy własnego SOC 24/7.
IncydentZdarzenie, które MA albo MOŻE MIEĆ niekorzystny wpływ na cyberbezpieczeństwo (poufność, integralność, dostępność lub autentyczność systemów/danych) — nie musi to być zdarzenie już potwierdzone jako realny atak; podejrzenie samo w sobie wystarcza do wszczęcia obsługi/triage.
Incydent poważnyIncydent spełniający ustawowe progi zgłoszeniowe. Ogólny tryb (art. 11 u.KSC): wczesne ostrzeżenie w 24h, zgłoszenie w 72h, raport końcowy w terminie miesiąca. Dla podmiotu ważnego będącego podmiotem publicznym — czyli w praktyce większości urzędów gmin, szkół, ośrodków i innych jednostek samorządowych (poza podmiotami kluczowymi, m.in. starostwem) — u.KSC (art. 12c) przewiduje wyjątek: NIE stosuje się wobec niego wczesnego ostrzeżenia 24h ani sprawozdania okresowego/z postępu/końcowego. Taki podmiot ma obowiązek: obsłużyć incydent, sklasyfikować go, zgłosić incydent poważny w 72h i współdziałać z CSIRT.
Triage [Tylko dla działu IT]Pierwszy etap obsługi incydentu: szybka ocena wiarygodności zgłoszenia, wpływu na organizację i priorytetu dalszych działań.
False positive [Tylko dla działu IT]Fałszywy alarm — zdarzenie oznaczone jako podejrzane, które po analizie okazuje się nieszkodliwe. W realnym systemie monitorowania spora część alertów bywa fałszywymi alarmami — stąd znaczenie umiejętności ich odfiltrowania.
IoC (Indicator of Compromise) [Tylko dla działu IT]Konkretny, techniczny ślad wskazujący na włamanie (np. adres IP atakującego, hash złośliwego pliku, podejrzana nazwa procesu) — to, czego szuka się w logach przy analizie incydentu.
TTP / MITRE ATT&CK [Tylko dla działu IT]TTP (Tactics, Techniques and Procedures) — sposób działania atakującego, opisany krok po kroku. MITRE ATT&CK to publicznie dostępna, uporządkowana baza takich TTP używana branżowo jako wspólny język do opisu ataków i budowy reguł detekcji.
Threat Intelligence [Tylko dla działu IT]Wiedza o aktualnych zagrożeniach, technikach ataku i wskaźnikach kompromitacji (IoC), zbierana z zewnętrznych źródeł i wykorzystywana do lepszego wykrywania i priorytetyzacji alertów.
DFIR (Digital Forensics and Incident Response) [Tylko dla działu IT]Połączenie informatyki śledczej i reagowania na incydenty — pogłębiona analiza powłamaniowa: co dokładnie się stało, jak atakujący się dostał, co zrobił, jakie dane mógł zabrać.
Threat Hunting [Tylko dla działu IT]Aktywne, proaktywne poszukiwanie śladów włamania, których automatyczne reguły alertowania nie wyłapały — w małej organizacji zwykle nieopłacalne, w większej lub przy usłudze SOC/MDR bywa standardem.
Eksfiltracja [Tylko dla działu IT]Nieuprawnione wyprowadzenie danych poza organizację przez atakującego — jeden z celów wielu ataków, niekoniecznie widoczny od razu (dane mogą zostać skopiowane, zanim ktokolwiek zauważy włamanie).
Containment (ograniczenie) [Tylko dla działu IT]Pierwszy krok reakcji na potwierdzony incydent: odcięcie/izolacja zainfekowanego elementu (konta, hosta, segmentu sieci), zanim przystąpi się do dalszej analizy — dowody zabezpiecza się PRZED resetem/wyłączeniem zainfekowanego systemu, nie po.
Chain of custody (łańcuch dowodowy) [Tylko dla działu IT]Udokumentowana, nieprzerwana historia tego, kto, kiedy i w jaki sposób miał kontakt z dowodem cyfrowym (log, dysk, zrzut pamięci) od momentu zabezpieczenia — potrzebna, żeby dowód zachował wiarygodność, także prawną.
Akwizycja danych [Tylko dla działu IT]Techniczne zabezpieczenie dowodów cyfrowych (logi, zrzut pamięci, obraz dysku) w sposób nienaruszający ich oryginalnej postaci — wykonywane przed jakąkolwiek ingerencją w zainfekowany system (np. przed jego zresetowaniem).

Źródła

  • Tekst ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (u.KSC) wraz z Załącznikiem nr 4, w brzmieniu nowelizacji obowiązującej od 3 kwietnia 2026 r. — w szczególności art. 2 pkt 11b (definicja podmiotu publicznego), art. 5 (kwalifikacja podmiotów), art. 8 ust. 3 i Załącznik nr 4 (reżim podmiotu ważnego publicznego), art. 8c i art. 73a (odpowiedzialność i kara pieniężna kierownika podmiotu), art. 11 i art. 12c (zgłaszanie incydentów i wyjątek dla podmiotu ważnego publicznego), art. 15 (audyt bezpieczeństwa).
  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2555 (NIS2).
  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2557 (CER — odporność podmiotów krytycznych).
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO) — w szczególności art. 33 (zgłoszenie do organu nadzorczego) i art. 34 (zawiadomienie osoby, której dane dotyczą).
  • NIST Special Publications: SP 800-30 (analiza ryzyka), SP 800-34 (ciągłość działania), SP 800-40 (patch management), SP 800-46 (praca zdalna), SP 800-53 rev.5 (katalog kontroli bezpieczeństwa), SP 800-61 (obsługa incydentów), SP 800-63B (hasła), SP 800-82 rev.3 (bezpieczeństwo OT), SP 800-124 (urządzenia mobilne), SP 800-207 (Zero Trust).
  • ISO/IEC 27001:2022 (system zarządzania bezpieczeństwem informacji) i ENISA Threat and Incident Guides (TIG).
  • RFC 7208 (SPF), RFC 6376 (DKIM), RFC 7489 (DMARC).
  • Securitum/Sekurak, seria szkoleniowa „Akademia NIS-2/KSC2” (2026).
  • Ogólnie dostępna wiedza branżowa o cyberbezpieczeństwie (stan na sierpień 2026).