W skrócie. 84 hasła w siedmiu grupach: prawo (podmiot kluczowy, ważny, publiczny, Załącznik nr 4, incydent poważny, kierownik podmiotu, CUW), organizacja SZBI, tożsamość i dostęp, sieć i złośliwe oprogramowanie, automatyka obiektowa (OT), dane i kopie zapasowe, monitorowanie i reakcja na incydenty. Hasła oznaczone [Tylko dla działu IT] są techniczne — pozostałe są napisane dla sekretarza gminy i dyrektora jednostki.Rozszerzony, samodzielny słownik pojęć prawnych, technicznych i procesowych używanych w kontekście ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa (u.KSC), dyrektywy NIS2 i ogólnie pojętego cyberbezpieczeństwa gmin, powiatów i ich jednostek (urzędów, szkół, ośrodków pomocy społecznej, spółek komunalnych i innych jednostek podległych). Uzupełnia (nie zastępuje) krótszy słownik wpleciony w dokument 02 Polityka Bezpieczeństwa Informacji (sekcja „Słownik pojęć używanych w SZBI”) — tamten jest zwięzły i wskazuje konkretny dokument SZBI dla każdego hasła; ten jest szerszy, dodaje pojęcia techniczne (ataki, narzędzia, standardy) i ma działać samodzielnie, bez kontekstu pakietu dokumentów.
Słownik ma układ tematyczny, a nie alfabetyczny. Pojęcia pogrupowano tak, aby poszczególne kategorie można było czytać jako spójne całości. Hasła oznaczone [Tylko dla działu IT] to specjalistyczna terminologia z zakresu SOC i informatyki śledczej, przydatna koordynatorowi lub informatykowi, ale niepotrzebna np. dyrektorowi szkoły czy kierownikowi OPS do rozumienia własnych obowiązków z u.KSC.
| Pojęcie | Wyjaśnienie |
|---|---|
| u.KSC | Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Pierwotnie wdrażała NIS1 — dopiero nowelizacja z 23 stycznia 2026 r., obowiązująca od 3 kwietnia 2026 r., dostosowała ją do dyrektywy NIS2. |
| NIS2 | Dyrektywa UE 2022/2555 w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa. u.KSC jest jej polskim wdrożeniem — większość artykułów u.KSC ma bezpośredni odpowiednik w artykułach NIS2. |
| Podmiot ważny | Kategoria podmiotów objętych u.KSC o łagodniejszym reżimie niż podmiot kluczowy, określona w art. 5 ust. 2 u.KSC. Status wynika wprost z ustawy (sektor, rodzaj podmiotu, z wyjątkami — wielkość); nie nadaje go żadna decyzja. W samorządzie podmiotami ważnymi są m.in. urząd gminy zatrudniający mniej niż 50 osób, szkoły, przedszkola, ośrodki pomocy społecznej i inne samorządowe jednostki budżetowe, zakłady budżetowe, instytucje kultury oraz spółki komunalne wykonujące zadania użyteczności publicznej — niezależnie od wielkości (Q&A MC pkt 1.3, 3.37). |
| Podmiot kluczowy | Kategoria podmiotów o podwyższonych wymaganiach względem podmiotu ważnego — część obowiązków jest jednak identyczna dla obu kategorii. Cecha odróżniająca: obowiązkowy cykliczny audyt bezpieczeństwa co 3 lata (art. 15 ust. 1 u.KSC), niezależnie od okoliczności — podmiot ważny nie ma obowiązku audytu cyklicznego, przeprowadza go wyłącznie na żądanie organu (patrz „Audyt bezpieczeństwa” niżej). W samorządzie podmiotami kluczowymi są starostwo powiatowe, urząd gminy zatrudniający 1 stycznia co najmniej 50 osób (pełne etaty, umowa o pracę) oraz urząd gminy prowadzący w swojej strukturze wodociągi — stosują pełny SZBI z art. 8 ust. 1, nie Załącznik nr 4 (Q&A MC pkt 1.25, 3.24, 3.39). |
| Podmiot krytyczny | Odrębna kategoria — podmiot zidentyfikowany jako krytyczny w rozumieniu przepisów o odporności podmiotów krytycznych (reżim CER, dyrektywa UE 2022/2557), nie rodzaj infrastruktury. Pojęcie niezależne od podmiotu kluczowego/ważnego w u.KSC — większość podmiotów objętych tą aplikacją (JST, ich jednostki, spółki komunalne) się tu nie kwalifikuje, nawet będąc podmiotem ważnym lub kluczowym. |
| Załącznik nr 1 / nr 2 do u.KSC | Wskazują sektory i rodzaje podmiotów uwzględniane przy kwalifikacji — nie przesądzają jej automatycznie, tę ustala dopiero art. 5 u.KSC. Oba różnią się od Załącznika nr 4 (patrz niżej), który opisuje nie kto podlega ustawie, tylko jakie środki ma wdrożyć podmiot publiczny. |
| Organ właściwy ds. cyberbezpieczeństwa | Organ nadzorujący dany sektor (np. wobec spółek komunalnych — zwykle minister właściwy ds. gospodarki wodnej lub odpowiedni resort sektorowy) — prowadzi kontrole, może nakładać kary i wpisywać podmioty do wykazu z urzędu. Odrębny od Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa (niżej), który działa horyzontalnie, nie sektorowo. |
| Podmiot publiczny | Podmiot wskazany w Załączniku nr 1 lub nr 2 do u.KSC w sektorze „podmioty publiczne” (art. 2 pkt 11b u.KSC) — nie decyduje o tym udział kapitałowy gminy czy inny sposób powiązania własnościowego. Obejmuje m.in. samorządowe jednostki budżetowe (art. 5 ust. 2 pkt 8). Podmiot ważny będący podmiotem publicznym realizuje SZBI wg Załącznika nr 4 (art. 8 ust. 3 u.KSC), nie ogólnego katalogu z art. 8 ust. 1 — i ma odrębny, uproszczony tryb zgłaszania incydentów (patrz „Incydent poważny” niżej). |
| Załącznik nr 4 do u.KSC | Minimalny standard SZBI dla podmiotów publicznych będących podmiotami ważnymi — 18 środków obligatoryjnych (część I), 9 dodatkowych dobieranych wg ryzyka (część II), zasady przeglądu (część III) i dokumentowania (część IV). |
| Wykaz podmiotów kluczowych i ważnych | Urzędowy rejestr podmiotów objętych u.KSC (element systemu S46). Zmiana danych kontaktowych musi być zgłoszona w ciągu 14 dni (art. 7c ust. 3 u.KSC). |
| CSIRT | Zespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego (ang. Computer Security Incident Response Team) — właściwy sektorowo zespół, do którego zgłasza się incydenty poważne. |
| S46 | System teleinformatyczny ministra właściwego ds. informatyzacji, służący m.in. do zgłaszania incydentów i komunikacji w ramach krajowego systemu cyberbezpieczeństwa — rozwijany i utrzymywany przy udziale NASK-PIB. |
| Pełnomocnik Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa | Organ mogący wydawać rekomendacje dotyczące systemów/produktów/usług ICT — w modelu Załącznika nr 4 (podmiot ważny publiczny) ich wydanie wymusza bezzwłoczny przegląd SZBI (część III pkt 2). |
| RODO | Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych (UE 2016/679). Reżim odrębny od u.KSC — to samo zdarzenie może wymagać zgłoszenia w OBU reżimach, z osobnym liczeniem terminu w każdym z nich. |
| UODO | Urząd Ochrony Danych Osobowych (Prezes UODO) — organ, do którego zgłasza się naruszenie ochrony danych osobowych na podstawie art. 33 RODO, niezależnie od zgłoszenia do CSIRT. Art. 34 RODO to odrębny obowiązek — zawiadomienie samej osoby, której dane dotyczą (nie UODO), gdy naruszenie niesie dla niej wysokie ryzyko. |
| Comply-or-explain | Zasada: jeśli podmiot nie wdraża środka, musi to świadomie uzasadnić i zapisać środek kompensujący, zamiast po prostu pominąć temat — realizowana przez odpowiedź „nie dotyczy” + uzasadnienie trafiające do Rejestru odstępstw. Nie jest to jednak ogólna furtka pozwalająca ominąć obowiązkowy środek u.KSC — środków obligatoryjnych z części I Załącznika nr 4 nie zastępuje się samym uzasadnieniem odstępstwa. |
| Zasada proporcjonalności | Szersza zasada podejścia opartego na ryzyku (art. 8 u.KSC) — dobór środków ma odpowiadać skali ryzyka i wielkości podmiotu. To coś innego niż to, że 18 środków obligatoryjnych z części I Załącznika nr 4 stanowi obowiązkowy poziom bazowy dla podmiotu ważnego publicznego bez wyjątków wielkościowych — proporcjonalność decyduje o doborze środków dodatkowych z części II. |
| Pojęcie | Wyjaśnienie |
|---|---|
| SZBI | System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji — całościowy zestaw polityk, procedur, ról i dowodów służący ochronie informacji. To sposób zorganizowania pracy, nie oprogramowanie. |
| Koordynator SZBI | Osoba wyznaczona do bieżącego prowadzenia SZBI — zwykle informatyk lub kierownik działu technicznego. Ustawa nie wymaga powołania pełnomocnika ani koordynatora — to rozwiązanie organizacyjne, o którym decyduje kierownik (Q&A MC pkt 3.44). |
| Kierownik podmiotu | Osoba lub organ kierujący podmiotem (np. wójt, burmistrz, starosta, dyrektor jednostki, prezes spółki) — ponosi osobistą odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków cyberbezpieczeństwa (art. 8c u.KSC); tej odpowiedzialności nie da się przenieść przez delegowanie zadań innej osobie. Kara pieniężna (art. 73a u.KSC): do 300% wynagrodzenia dla kierownika podmiotu co do zasady, ale do 100% dla kierownika podmiotu publicznego — chyba że ten podmiot publiczny kwalifikuje się do u.KSC dodatkowo z innego sektora Załącznika nr 1/2 (np. gminna spółka wodociągowa), wtedy wraca 300%. Kara z art. 73a może być po raz pierwszy nałożona po 3 kwietnia 2028 r. — dwa lata od wejścia nowelizacji w życie (Q&A MC, pkt 12.1). |
| Analiza ryzyka | Systematyczna ocena tego, co może pójść źle, jak prawdopodobne jest dane zdarzenie i jak dotkliwe byłyby jego skutki — wynik decyduje o priorytecie wdrażanych zabezpieczeń. |
| Ryzyko | Kombinacja prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożenia i dotkliwości jego skutków — nie ma jednej, ustawowej definicji sposobu liczenia. W tym Kreatorze punktowane jako iloczyn ocen (P×S w skali 1–5), co jest jednym z powszechnie stosowanych, ale nie jedynym możliwym sposobem szacowania. |
| Zagrożenie | Potencjalna przyczyna niepożądanego zdarzenia (np. atak, awaria, błąd ludzki). |
| Podatność | Słabość lub luka w zabezpieczeniach, którą może wykorzystać zagrożenie. |
| Klasyfikacja informacji | Podział informacji wg wrażliwości (Publiczne / Wewnętrzne / Ograniczonego dostępu / Szczególnie chronione), decydujący o doborze zabezpieczeń (w tym kryptografii). |
| Audyt bezpieczeństwa | Niezależna, formalna ocena SZBI zgodna z warunkami art. 15 u.KSC. Obowiązkowy co najmniej raz na 3 lata dla podmiotu kluczowego; podmiot ważny nie ma obowiązku audytu cyklicznego — przeprowadza go wyłącznie na żądanie organu, który może go nakazać także w związku z innym naruszeniem obowiązków, nie tylko po incydencie poważnym. Certyfikaty audytora (np. CISA, CISSP) to przykładowe, nie wyczerpujące, poświadczenie spełnienia wymogów ustawowych. Odrębny od wewnętrznego, corocznego przeglądu SZBI. |
| Rejestr odstępstw | Wykaz świadomych, uzasadnionych wyjątków od wymogów SZBI — dowód, że dana luka jest decyzją, nie przeoczeniem. |
| CIA (poufność, integralność, dostępność) | Trzy klasyczne właściwości chronionej informacji — Confidentiality (dostęp mają tylko uprawnieni), Integrity (dane są dokładne i niezmienione), Availability (uprawnieni mają dostęp, gdy potrzebują). Czwarty, często dodawany element to rozliczalność (accountability) — możliwość ustalenia, kto co zrobił. |
| Cykl Deminga (PDCA) | Plan–Do–Check–Act — schemat ciągłego doskonalenia, w którego rytmie działa cały SZBI: zaplanuj środki (analiza ryzyka), wdróż je, sprawdź czy działają (okresowy przegląd SZBI), popraw na podstawie wniosków. SZBI nie jest jednorazowym projektem, tylko powtarzanym cyklem. |
| Dokumentacja normatywna vs operacyjna | Dwa różne rodzaje „dowodów” w SZBI: normatywna to polityki i procedury opisujące, jak ma być (to, co generuje Kreator) — operacyjna to logi, rejestry i zapisy pokazujące, że faktycznie tak się dzieje (np. log przeglądu uprawnień, wynik testu odtworzenia kopii). Sam dokument z Kreatora to tylko warstwa normatywna — audytor sprawdza obie. |
| BIA (Business Impact Analysis) | Analiza wpływu na działalność — proces ustalający, które procesy są krytyczne i jaki jest akceptowalny czas/zakres ich przerwania. To z BIA biorą się wartości RTO i RPO (patrz sekcja „Dane i kopie zapasowe”) wpisywane do planu ciągłości działania. |
| ISO 22301 | Międzynarodowa norma zarządzania ciągłością działania — metodyczna podstawa planu ciągłości działania i odtworzenia, tak jak ISO 27001 jest podstawą logiki całego SZBI. |
| Inwentaryzacja aktywów | Kompletny, aktualny rejestr tego, co organizacja posiada i czym zarządza (sprzęt, systemy, dane, kluczowe konta) — podstawa całego SZBI, bo nie da się chronić czegoś, o czego istnieniu nikt nie wie. Nie mylić z CMDB (Configuration Management Database) — CMDB to bardziej rozbudowane narzędzie, które oprócz samego wykazu przechowuje też elementy konfiguracji i relacje/zależności między nimi; rejestr aktywów w rozumieniu SZBI jest prostszym pojęciem. Rejestr wymaga okresowej rekoncyliacji z rzeczywistością w obie strony: wykrycia tego, czego w nim brakuje (np. niezgłoszony sprzęt — shadow IT), ale też wpisów, którym nic już nie odpowiada w rzeczywistości (np. usługa opisana jako wdrożona, a nigdy faktycznie nieuruchomiona) — to drugie daje fałszywe poczucie, że temat jest „załatwiony”. |
| Pojęcie | Wyjaśnienie |
|---|---|
| MFA / 2FA (uwierzytelnianie wieloskładnikowe) | Logowanie wymagające co najmniej dwóch składników należących do RÓŻNYCH kategorii uwierzytelniania (coś, co wiesz — np. hasło; coś, co masz — np. telefon; coś, czym jesteś — np. odcisk palca). Dwa hasła albo hasło i pytanie pomocnicze to NIE jest MFA. 2FA to szczególny przypadek MFA z dokładnie dwoma składnikami; MFA to co najmniej dwa. Jeden z najskuteczniejszych, powszechnie rekomendowanych środków ochrony dostępu. |
Klucz FIDO2 / passkey [Tylko dla działu IT] | Sprzętowy lub systemowy klucz uwierzytelniający kryptograficznie związany z konkretną domeną — fałszywa strona logowania (phishing) go nie „obsłuży”, w odróżnieniu od zwykłego kodu TOTP, który da się przechwycić atakiem pośredniczącym. |
| Zasada minimalnych uprawnień (least privilege) | Każdy użytkownik/system dostaje tylko uprawnienia niezbędne do realizacji zadań — nie więcej. Ogranicza szkodę możliwą do wyrządzenia przez przejęte konto. |
| Menedżer haseł | Narzędzie do generowania i przechowywania unikalnych, silnych haseł — alternatywa dla zapisywania haseł na kartce/w pliku Excel, które jest najczęstszą przyczyną, dla której jeden skradziony laptop staje się włamaniem do wszystkiego. |
Pass-the-hash [Tylko dla działu IT] | Technika ataku, w której przejęty skrót (hash) hasła lokalnego konta administratora jest używany do uwierzytelnienia na innych maszynach bez znajomości samego hasła w postaci jawnej — dlatego różne hasła lokalnego administratora na każdej maszynie mają znaczenie. |
Credential stuffing [Tylko dla działu IT] | Atak polegający na masowym testowaniu par login/hasło wykradzionych z innych wycieków danych — skuteczny wobec osób powtarzających hasła między serwisami. MFA skutecznie blokuje zdecydowaną większość takich prób. |
MFA fatigue [Tylko dla działu IT] | Atak socjotechniczny polegający na zalewaniu ofiary powiadomieniami push MFA, licząc na to, że w końcu przypadkowo lub z irytacji je zaakceptuje. Nieoczekiwane powiadomienie MFA to sygnał ataku w toku, nie usterka do skasowania. |
| Zero Trust | Model bezpieczeństwa zakładający brak domyślnego zaufania do żadnego użytkownika/urządzenia, nawet wewnątrz sieci firmowej — każdy dostęp jest weryfikowany niezależnie od lokalizacji. |
Break glass (konto awaryjne) [Tylko dla działu IT] | Konto z podwyższonymi uprawnieniami, trzymane „na wypadek” niedostępności standardowego systemu logowania (np. awarii dostawcy tożsamości) — dostęp do niego jest ściśle kontrolowany i rejestrowany. |
| Shadow IT | Korzystanie z niezatwierdzonych narzędzi/usług (np. prywatna chmura, publiczne AI) do przetwarzania informacji służbowych, bez wiedzy lub zgody działu IT. Często pojawia się wtedy, gdy zatwierdzone rozwiązania są trudno dostępne lub niewygodne w użyciu. |
| Pojęcie | Wyjaśnienie |
|---|---|
| Firewall (zapora sieciowa) | Urządzenie/oprogramowanie filtrujące ruch sieciowy wg zdefiniowanych reguł — podstawowa granica między siecią wewnętrzną a internetem (i między IT a OT). |
| Segmentacja sieci | Podział sieci na odseparowane strefy (np. IT i OT, sieć gościnna), ograniczający rozprzestrzenianie się ataku — bez niej jeden zainfekowany komputer w księgowości może tego samego dnia dotrzeć do sterowników pomp. |
| VPN | Wirtualna sieć prywatna — szyfrowany tunel do zdalnego dostępu. Stały tunel VPN site-to-site do serwisanta bez dodatkowych zabezpieczeń bywa jednym z częściej wykorzystywanych wektorów ataku na infrastrukturę przemysłową — stąd wymóg drugiego składnika logowania i ograniczenia czasowego dostępu serwisanta. |
| DMZ (strefa zdemilitaryzowana) | Wydzielony segment sieci dla systemów wystawionych na zewnątrz (np. serwer WWW), odseparowany zarówno od internetu, jak i od sieci wewnętrznej. |
EDR (Endpoint Detection and Response) [Tylko dla działu IT] | Rozszerzona ochrona końcówek (komputerów, serwerów), wykrywająca i reagująca na podejrzaną aktywność, nie tylko znane sygnatury wirusów jak klasyczny antywirus. |
SPF, DKIM, DMARC [Tylko dla działu IT] | Trzy darmowe mechanizmy uwierzytelniania nadawcy poczty (wpisy DNS): SPF — lista serwerów uprawnionych do wysyłki w imieniu domeny; DKIM — cyfrowy podpis wiadomości; DMARC — polityka określająca, co zrobić z wiadomością, która nie przejdzie SPF/DKIM. Zdecydowana większość domen na świecie wciąż nie ma najsurowszego trybu DMARC (odrzucanie) — to rekomendacja dobrej praktyki, nie wymóg u.KSC. |
| Patch management (zarządzanie aktualizacjami) | Proces monitorowania, testowania i wdrażania poprawek bezpieczeństwa. Orientacyjne terminy (np. niezwłocznie dla podatności aktywnie wykorzystywanych, do 72 godzin dla krytycznych w systemach dostępnych z internetu, 7–30 dni dla pozostałych zależnie od wagi) to dobra praktyka przyjmowana w polityce podmiotu, a nie literalny termin ustawowy z u.KSC. |
| CVE / CVSS | CVE (Common Vulnerabilities and Exposures) — publiczny identyfikator konkretnej, znanej podatności; CVSS (Common Vulnerability Scoring System) — standardowa skala oceny jej krytyczności (0–10). |
| Malware | Złośliwe oprogramowanie — nadrzędne pojęcie dla wirusów, ransomware, trojanów, robaków itd. |
| Ransomware | Złośliwe oprogramowanie szyfrujące dane i żądające okupu za ich odblokowanie. Odseparowane, offline kopie zapasowe (patrz niżej) to najważniejsza pojedyncza linia obrony — zapłata okupu nie gwarantuje odzyskania danych ani tego, że dane nie zostały wcześniej skopiowane do dalszego szantażu. |
| Phishing | Wiadomość (najczęściej e-mail) podszywająca się pod zaufane źródło, mająca skłonić ofiarę do ujawnienia danych, kliknięcia w złośliwy link lub wykonania przelewu. |
| Deepfake | Realistyczne, wygenerowane sztuczną inteligencją nagranie audio/wideo podszywające się pod konkretną osobę (np. głos „prezesa” nakłaniający do pilnego przelewu) — obrona: weryfikacja nietypowej, pilnej prośby drugim kanałem komunikacji. |
| DDoS | Rozproszony atak blokujący dostępność usługi przez zalanie jej sztucznym ruchem. Nawet atak bez wycieku ani jednego bajtu danych podlega obowiązkowi zgłoszenia do CSIRT, jeśli spełnia progi incydentu poważnego. |
| DLP (Data Loss Prevention) | Klasa narzędzi/procesów kontrolujących, dokąd mogą trafiać wrażliwe dane (np. blokowanie wysyłki bazy klientów na prywatną pocztę). Wdraża się etapowo: odkryj → klasyfikuj → obserwuj → dostrój → dopiero na końcu egzekwuj/blokuj. |
| Pojęcie | Wyjaśnienie |
|---|---|
| OT (Operational Technology) | Systemy sterujące procesami fizycznymi (pompy, dawkowanie reagentów, przepompownie) — w odróżnieniu od IT (systemów biurowych). Wymaga odpowiedniej segmentacji i kontrolowania komunikacji między IT i OT (nie musi to być fizyczna izolacja) oraz priorytetu na dostępność/integralność sterowania i bezpieczeństwo procesu fizycznego (safety) — nie tylko poufność. |
SCADA [Tylko dla działu IT] | System nadzorujący i sterujący procesami przemysłowymi na odległość (np. z dyspozytorni) — wizualizacja stanu obiektów i możliwość zdalnej zmiany nastaw. |
HMI (Human-Machine Interface) [Tylko dla działu IT] | Interfejs operatora do sterowania/monitorowania procesu (np. panel dotykowy przy sterowniku). |
PLC / sterownik [Tylko dla działu IT] | Programowalny sterownik przemysłowy — urządzenie bezpośrednio zarządzające procesem fizycznym (np. włączaniem pompy). |
| Telemetria | Zdalny przesył danych pomiarowych z obiektu (np. poziomu w zbiorniku) do centrali/dyspozytorni. |
| Sterowanie ręczne (tryb awaryjny OT) | Możliwość bezpośredniej obsługi urządzenia z pominięciem systemu wizualizacji/sterowania (np. gdy SCADA jest niedostępna) — środki bezpieczeństwa powinny umożliwiać to bezpieczne działanie awaryjne zgodnie z procedurą, nie stanowić bezwarunkowego obejścia kontroli dostępu. |
| Pojęcie | Wyjaśnienie |
|---|---|
| Kopia zapasowa odseparowana | Kopia przechowywana w sposób izolowany od systemu produkcyjnego (offline lub w oddzielnej infrastrukturze), żeby nie została zaszyfrowana razem z oryginałem podczas ataku ransomware. |
| Reguła 3-2-1-1-0 | Powszechnie stosowana dobra praktyka dla kopii zapasowych (nie ustawowy termin/wymóg u.KSC): co najmniej 3 kopie danych, na 2 różnych nośnikach, 1 kopia poza siedzibą, 1 kopia offline/niemodyfikowalna, 0 błędów potwierdzonych testem odtworzenia. Dla publicznych podmiotów ważnych Załącznik nr 4 wymaga wprost odpowiedniego oddzielenia kopii od danych produkcyjnych — bez narzucania tej konkretnej liczby kopii. |
| RPO (Recovery Point Objective) | Maksymalna akceptowalna utrata danych mierzona czasem (np. „nie więcej niż 24 godziny”) — decyduje o częstotliwości kopii zapasowych. |
| RTO (Recovery Time Objective) | Maksymalny akceptowalny czas przywrócenia usługi po przerwaniu działania. |
| Szyfrowanie | Ochrona kryptograficzna danych — stosowana zwłaszcza do nośników przenośnych, transmisji do/z obiektów OT oraz kopii zapasowych zawierających informacje ograniczonego dostępu. |
| Pojęcie | Wyjaśnienie |
|---|---|
| SOC (Security Operations Center) | Zdolność operacyjna (ludzie + proces + technologia + mandat do decyzji) do ciągłego monitorowania i reagowania na zagrożenia — nie jest produktem, który się kupuje. |
SIEM [Tylko dla działu IT] | Narzędzie zbierające i korelujące logi z wielu źródeł w jedno miejsce — techniczna podstawa działania SOC. U.KSC nie nakazuje posiadania SIEM — to narzędzie pomocnicze, nie ustawowy wymóg; termin 24h dotyczy wczesnego ostrzeżenia CSIRT, nie technicznego odtworzenia pełnego przebiegu ataku. |
MDR (Managed Detection and Response) [Tylko dla działu IT] | Usługa zewnętrznego dostawcy łącząca monitorowanie (podobne do SOC) z aktywną reakcją na wykryte zagrożenia — częsty, proporcjonalny model dla małej/średniej organizacji zamiast budowy własnego SOC 24/7. |
| Incydent | Zdarzenie, które MA albo MOŻE MIEĆ niekorzystny wpływ na cyberbezpieczeństwo (poufność, integralność, dostępność lub autentyczność systemów/danych) — nie musi to być zdarzenie już potwierdzone jako realny atak; podejrzenie samo w sobie wystarcza do wszczęcia obsługi/triage. |
| Incydent poważny | Incydent spełniający ustawowe progi zgłoszeniowe. Ogólny tryb (art. 11 u.KSC): wczesne ostrzeżenie w 24h, zgłoszenie w 72h, raport końcowy w terminie miesiąca. Dla podmiotu ważnego będącego podmiotem publicznym — czyli w praktyce większości urzędów gmin, szkół, ośrodków i innych jednostek samorządowych (poza podmiotami kluczowymi, m.in. starostwem) — u.KSC (art. 12c) przewiduje wyjątek: NIE stosuje się wobec niego wczesnego ostrzeżenia 24h ani sprawozdania okresowego/z postępu/końcowego. Taki podmiot ma obowiązek: obsłużyć incydent, sklasyfikować go, zgłosić incydent poważny w 72h i współdziałać z CSIRT. |
Triage [Tylko dla działu IT] | Pierwszy etap obsługi incydentu: szybka ocena wiarygodności zgłoszenia, wpływu na organizację i priorytetu dalszych działań. |
False positive [Tylko dla działu IT] | Fałszywy alarm — zdarzenie oznaczone jako podejrzane, które po analizie okazuje się nieszkodliwe. W realnym systemie monitorowania spora część alertów bywa fałszywymi alarmami — stąd znaczenie umiejętności ich odfiltrowania. |
IoC (Indicator of Compromise) [Tylko dla działu IT] | Konkretny, techniczny ślad wskazujący na włamanie (np. adres IP atakującego, hash złośliwego pliku, podejrzana nazwa procesu) — to, czego szuka się w logach przy analizie incydentu. |
TTP / MITRE ATT&CK [Tylko dla działu IT] | TTP (Tactics, Techniques and Procedures) — sposób działania atakującego, opisany krok po kroku. MITRE ATT&CK to publicznie dostępna, uporządkowana baza takich TTP używana branżowo jako wspólny język do opisu ataków i budowy reguł detekcji. |
Threat Intelligence [Tylko dla działu IT] | Wiedza o aktualnych zagrożeniach, technikach ataku i wskaźnikach kompromitacji (IoC), zbierana z zewnętrznych źródeł i wykorzystywana do lepszego wykrywania i priorytetyzacji alertów. |
DFIR (Digital Forensics and Incident Response) [Tylko dla działu IT] | Połączenie informatyki śledczej i reagowania na incydenty — pogłębiona analiza powłamaniowa: co dokładnie się stało, jak atakujący się dostał, co zrobił, jakie dane mógł zabrać. |
Threat Hunting [Tylko dla działu IT] | Aktywne, proaktywne poszukiwanie śladów włamania, których automatyczne reguły alertowania nie wyłapały — w małej organizacji zwykle nieopłacalne, w większej lub przy usłudze SOC/MDR bywa standardem. |
Eksfiltracja [Tylko dla działu IT] | Nieuprawnione wyprowadzenie danych poza organizację przez atakującego — jeden z celów wielu ataków, niekoniecznie widoczny od razu (dane mogą zostać skopiowane, zanim ktokolwiek zauważy włamanie). |
Containment (ograniczenie) [Tylko dla działu IT] | Pierwszy krok reakcji na potwierdzony incydent: odcięcie/izolacja zainfekowanego elementu (konta, hosta, segmentu sieci), zanim przystąpi się do dalszej analizy — dowody zabezpiecza się PRZED resetem/wyłączeniem zainfekowanego systemu, nie po. |
Chain of custody (łańcuch dowodowy) [Tylko dla działu IT] | Udokumentowana, nieprzerwana historia tego, kto, kiedy i w jaki sposób miał kontakt z dowodem cyfrowym (log, dysk, zrzut pamięci) od momentu zabezpieczenia — potrzebna, żeby dowód zachował wiarygodność, także prawną. |
Akwizycja danych [Tylko dla działu IT] | Techniczne zabezpieczenie dowodów cyfrowych (logi, zrzut pamięci, obraz dysku) w sposób nienaruszający ich oryginalnej postaci — wykonywane przed jakąkolwiek ingerencją w zainfekowany system (np. przed jego zresetowaniem). |