Kreator SZBI

Załącznik nr 4 do u.KSC, część I — 18 punktów wyjaśnionych

W skrócie. Część I Załącznika nr 4 to 18 środków bezpieczeństwa, które system zarządzania bezpieczeństwem informacji podmiotu ważnego będącego podmiotem publicznym (m.in. gminy, powiatu, szkoły, OPS) obejmuje „co najmniej” — bez progów wielkości i bez możliwości uznania któregoś punktu za „nie dotyczy”. Podmioty spełniające kryteria 3 kwietnia 2026 r. wdrażają je do 3 kwietnia 2027 r. Każdy punkt poniżej: co mówi ustawa, co trzeba zrobić, dlaczego to ważne i który dokument Kreatora SZBI go realizuje.

Szczegółowy przewodnik po 18 obowiązkowych środkach z Załącznika nr 4 część I do ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa (dotyczą każdego podmiotu ważnego będącego podmiotem publicznym — bez wyjątków ze względu na wielkość podmiotu). Dla każdego punktu: co dosłownie mówi ustawa, co trzeba realnie zrobić, dlaczego to ma znaczenie (nie tylko „bo tak każe ustawa”), i skąd pochodzi ta wiedza.

Nowelizacja weszła w życie 3 kwietnia 2026 r.; podmioty, które spełniały w tym dniu kryteria podmiotu ważnego/kluczowego, wdrażają nowe obowiązki — w tym SZBI obejmujący część I — do 3 kwietnia 2027 r. (ogólna zasada: 12 miesięcy od spełnienia przesłanek).

Odpowiadający dokument w Kreatorze SZBI podany przy każdym punkcie (dok. NN). Pełna tabela mapowania — patrz dokument 02 Polityka Bezpieczeństwa Informacji, sekcja 7.1.


I.1 — Inwentaryzacja produktów, usług i procesów ICT

Ustawa: „inwentaryzację produktów ICT, usług ICT i procesów ICT służących do przetwarzania informacji.”

Co zrobić: Spisać wszystko, co przetwarza informacje Podmiotu — serwery, komputery, oprogramowanie, usługi chmurowe, a także procesy (np. „proces billingowy”, „proces obsługi zgłoszeń klienta”), nie tylko sprzęt. Rejestr musi być aktualny — jednorazowy spis na starcie nie wystarczy.

Dlaczego to ważne: Nie da się chronić czegoś, o czego istnieniu się nie wie. W praktyce źródłem ryzyka bywają również systemy zapomniane albo nieujęte w ewidencji: stary serwer FTP, nieużywane konto w chmurze, urządzenie pozostawione po zakończonym projekcie. Rejestr aktywów jest też punktem wyjścia dla analizy ryzyka (I.1 poprzedza logicznie wszystkie kolejne punkty) — nie można ocenić ryzyka dla czegoś, czego nie ma na liście.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.1 u.KSC → dok. 03 (Rejestr Aktywów i Klasyfikacja). Metodyka: ISO/IEC 27001:2022 zał. A.5.9 (Inventory of information and other associated assets), NIST SP 800-53 rev.5, kontrola CM-8 (System Component Inventory).


I.2 — Kontrola podstawowych wersji ICT (w tym urządzenia mobilne)

Ustawa: „kontrolowanie podstawowych wersji używanych produktów ICT lub usług ICT, a jeżeli to możliwe, korzystanie z mechanizmów kontroli instalacji produktów ICT lub usług ICT na urządzeniach, w tym na urządzeniach mobilnych.”

Co zrobić: Wiedzieć, jaka wersja systemu/oprogramowania działa na każdym urządzeniu, i — tam gdzie to możliwe — kontrolować, co w ogóle wolno zainstalować (np. przez MDM na telefonach służbowych albo politykę ograniczonych uprawnień administratora na komputerach).

Dlaczego to ważne: Nieaktualna, niekontrolowana wersja oprogramowania to jeden z najczęstszych, a zarazem najłatwiejszych do wyeliminowania wektorów ataku — jeśli producent wydał łatkę, oznacza to, że ktoś już wykrył konkretną lukę, którą łatka zamyka. Telefon prywatny z zainstalowaną dowolną aplikacją, mający dostęp do poczty firmowej, jest furtką poza kontrolą działu IT.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.2 u.KSC → dok. 10 (Bezpieczeństwo Sieci i Eksploatacji). Metodyka: NIST SP 800-124 rev.2 (Mobile Device Security), NIST SP 800-40 rev.4 (Patch Management).


I.3 — Ochrona przed kradzieżą, nieuprawnionym dostępem, uszkodzeniem lub zakłóceniami

Ustawa: ochrona fizyczna miejsc przetwarzania (lit. a), ochrona programowa/sprzętowa (lit. b), albo — przy korzystaniu z chmury/centrum danych — udokumentowanie mechanizmów ochrony u dostawcy (lit. c).

Co zrobić: Ustawa nie daje tu trzech równorzędnych opcji do wyboru — struktura jest inna. Dla urządzeń pod kontrolą Podmiotu (własna serwerownia, komputery w biurze) wymagane są RAZEM oba elementy: (a) ochrona fizyczna (zamek/kontrola dostępu do serwerowni) ORAZ (b) zabezpieczenia programowe lub sprzętowe na tych urządzeniach. Dopiero dla danych w chmurze lub centrum danych dostawcy (poza kontrolą Podmiotu) obowiązek zamienia się na (c): mieć spisane/udokumentowane, jakie zabezpieczenia przed kradzieżą, dostępem, uszkodzeniem czy zakłóceniami gwarantuje dostawca (SLA, certyfikaty typu ISO 27001, lokalizacja centrum danych).

Dlaczego to ważne: To najbardziej „fizyczny” z 18 punktów — łatwo o nim zapomnieć, skupiając się na cyberbezpieczeństwie w sensie sieciowym. Zalanie serwerowni czy pożar potrafi wyłączyć organizację na dłużej niż niejeden atak hakerski, a fizyczny dostęp do sprzętu (np. wyjęty dysk) omija większość zabezpieczeń programowych.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.3 u.KSC → dok. 09, dok. 10. Metodyka: ISO/IEC 27001:2022 zał. A.7 (Physical Security), NIST SP 800-53 rev.5, rodzina kontroli PE (Physical and Environmental Protection).


I.4 — Dopuszczenie do informacji wyłącznie osób uprawnionych

Ustawa: „dopuszczenie do informacji wyłącznie osób posiadających stosowne uprawnienia (...) oraz zapewnienie środków uniemożliwiających nieautoryzowany dostęp.”

Co zrobić: Każdy system, usługa sieciowa i aplikacja mają mieć jasno określone, kto ma prawo dostępu — nie „każdy w firmie”, tylko konkretne osoby z konkretnym uzasadnieniem. Dostęp musi być technicznie egzekwowany (loginy, uprawnienia), nie tylko zapisany w regulaminie.

Dlaczego to ważne: To fundament kontroli dostępu, na którym opierają się punkty I.5–I.7. Bez jasnej listy „kto ma dostęp do czego” nie da się później ani ograniczać uprawnień do minimum, ani ich odbierać przy odejściu pracownika — bo nikt nie wie, co dokładnie dana osoba miała.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.4 u.KSC → dok. 09 (Polityka Kontroli Dostępu). Metodyka: NIST SP 800-53 rev.5, kontrole AC-2/AC-3 (Account Management, Access Enforcement).


I.5 — Zasada minimalnych uprawnień

Ustawa: „stosowanie zasad przyznania minimalnych uprawnień niezbędnych dla realizacji zadań.”

Co zrobić: Nikt nie dostaje uprawnień „na zapas” ani „bo tak wygodniej”. Pracownik działu księgowości nie potrzebuje dostępu do konfiguracji sterowników SCADA; serwisant zewnętrzny dostaje dostęp tylko do systemu, który faktycznie serwisuje, i tylko na czas pracy.

Dlaczego to ważne: To jedna z najstarszych i najskuteczniejszych zasad bezpieczeństwa (ang. principle of least privilege) — ogranicza szkodę, jaką może wyrządzić przejęte konto. Jeśli każdy ma dostęp do wszystkiego, przejęcie JEDNEGO hasła daje atakującemu dostęp do WSZYSTKIEGO.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.5 u.KSC → dok. 09. Metodyka: NIST SP 800-53 rev.5, kontrola AC-6 (Least Privilege); koncepcja szerzej opisana w modelu Zero Trust (NIST SP 800-207).


I.6 — Bezzwłoczne cofanie lub zawieszanie uprawnień

Ustawa: „bezzwłoczne cofanie przyznanych uprawnień w przypadku stwierdzenia braku podstawy dostępu do informacji na stałe lub zawieszanie uprawnień w przypadku niewykonywania obowiązków co najmniej przez jeden miesiąc.”

Co zrobić: W dniu zakończenia zatrudnienia/współpracy — nie „w miarę możliwości w tym tygodniu” — odbiera się wszystkie dostępy. Dotyczy to też dostawców i serwisantów po zakończeniu umowy. Osobny przypadek: uprawnienia zawiesza się, gdy dana osoba nie wykonuje swoich obowiązków co najmniej przez miesiąc (np. długi urlop, długotrwałe L4) — to nie to samo, co techniczna nieaktywność jednego konta; ktoś może realnie wykonywać obowiązki, nawet jeśli akurat nie loguje się do konkretnego systemu.

Dlaczego to ważne: „Konto widmo” byłego pracownika albo dawno nieaktywnego dostawcy to jedno z najczęściej pomijanych, a najłatwiejszych do wykorzystania ryzyk — nikt go nie monitoruje, nikt nie zauważy nietypowej aktywności, bo formalnie „taki pracownik już nie istnieje” w świadomości zespołu.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.6 u.KSC → dok. 09. Dotyczy zarówno pracowników, jak i dostawców (patrz też dok. 11, klauzule umowne). Metodyka: NIST SP 800-53 rev.5, kontrola AC-2(3) (Disable Accounts).


I.7 — Modyfikacja zakresu uprawnień przy zmianie zadań

Ustawa: „modyfikację zakresu przyznanych uprawnień, jeżeli jest to zasadne z uwagi na zmianę charakteru wykonywanych zadań i zakresu dostępu do informacji.”

Co zrobić: Awans, zmiana działu, przejście z operatora obiektu na stanowisko biurowe — za każdym razem trzeba na nowo przejrzeć, czy stare uprawnienia wciąż mają sens, i usunąć te, które przestały być potrzebne.

Dlaczego to ważne: Bez tego uprawnienia tylko rosną w czasie („privilege creep”) — każda zmiana stanowiska dokłada nowe dostępy, stare nigdy nie są odbierane, aż pracownik z 10-letnim stażem ma dostęp do wszystkiego, czego kiedykolwiek dotknął, niezależnie od obecnej roli.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.7 u.KSC → dok. 09. Dobra praktyka: coroczny przegląd uprawnień (patrz punkt I.5 i zasada najmniejszych uprawnień, którą przegląd ma utrzymywać w czasie).


I.8 — Bezpieczna praca mobilna i zdalna

Ustawa: „ustanowienie podstawowych zasad gwarantujących bezpieczną pracę przy przetwarzaniu mobilnym i pracy na odległość.”

Co zrobić: Spisać minimalne zasady dla pracy zdalnej: czy wolno łączyć się z prywatnej sieci Wi-Fi, czy wymagany jest VPN, jak zabezpieczony musi być laptop służbowy poza biurem, co robić przy zgubieniu urządzenia.

Dlaczego to ważne: Praca zdalna i dostęp mobilny to jeden z najczęściej wykorzystywanych wektorów ataku na infrastrukturę — stały tunel VPN do serwisanta bez dodatkowych zabezpieczeń, albo laptop bez szyfrowania dysku zgubiony w pociągu, to scenariusze, które zdarzają się regularnie, nie hipotetycznie.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.8 u.KSC → dok. 09, dok. 10. Metodyka: NIST SP 800-46 rev.2 (Guide to Enterprise Telework and Remote Access Security), NIST SP 800-124 rev.2 (urządzenia mobilne).


I.9 — Kontrola usług poczty elektronicznej

Ustawa: „kontrolę usług poczty elektronicznej wykorzystującej mechanizmy, o których mowa w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej.”

Co zrobić: Skonfigurować mechanizmy uwierzytelniania nadawcy poczty: SPF (kto może wysyłać w imieniu domeny), DKIM (podpis cyfrowy wiadomości) i DMARC (co zrobić z wiadomością, która nie przejdzie weryfikacji). Wdrażać etapowo — najpierw tryb „tylko monitoruj”, potem kwarantanna/odrzucanie.

Dlaczego to ważne: Fałszywe faktury i wyłudzenia „na prezesa” wysyłane z domeny łudząco podobnej do prawdziwej albo z domeny przejętej to jeden z najczęstszych sposobów wyłudzeń finansowych. Tylko ok. 11% domen na świecie stosuje pełną ochronę przed podszywaniem się pod nadawcę (DMARC w trybie odrzucania) — a wdrożenie nie wymaga zakupu żadnego narzędzia, tylko trzech wpisów w DNS.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.9 u.KSC, w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej (2023) → dok. 10, sekcja 4.3. Standardy techniczne: RFC 7208 (SPF), RFC 6376 (DKIM), RFC 7489 (DMARC). Statystyka 11%/ok. 70% bez ochrony — materiały szkoleniowe Securitum/Sekurak, seria „Akademia NIS-2/KSC2” (2026), sesja „Błyskawiczne sposoby [na cyberbezpieczeństwo]”.


I.10 — Zapasowe kopie danych odseparowane logicznie i fizycznie

Ustawa: „wykonywanie zapasowych kopii danych odseparowanych logicznie i fizycznie od danych przetwarzanych w systemach informacyjnych dla realizacji zadania publicznego.”

Co zrobić: Kopia zapasowa nie może siedzieć na tym samym dysku/serwerze co dane oryginalne — musi być odseparowana logicznie i fizycznie tak, żeby nie była narażona na te same zdarzenia (np. ransomware, który szyfruje produkcję, nie mógł zaszyfrować też kopii). Ustawa nie wymaga przechowywania kopii w innym budynku — wystarczy miejsce, w którym kopia nie jest narażona na te same ryzyka co dane produkcyjne, np. odrębne, zabezpieczone pomieszczenie (Q&A MC pkt 3.41); typowy błąd do unikania to zwykły, stale zamapowany dysk sieciowy bez dodatkowej izolacji dostępem/tożsamością.

Dlaczego to ważne: To najważniejsza pojedyncza linia obrony przed ransomware. Reguła pomocnicza: 3-2-1-1-0 — co najmniej 3 kopie danych, na 2 różnych nośnikach, 1 kopia poza siedzibą (offsite), 1 kopia offline lub niemodyfikowalna (immutable), 0 błędów potwierdzonych testem odtworzenia (patrz I.11).

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.10 u.KSC → dok. 07 (Polityka Kopii Zapasowych). Metodyka: NIST SP 800-34 rev.1 (Contingency Planning Guide), reguła 3-2-1-1-0 (rozwinięcie klasycznej reguły 3-2-1 o wariant offline i weryfikację zerowych błędów, powszechnie stosowane w branży od czasu eskalacji ataków ransomware ok. 2020–2021).


I.11 — Testowanie kompletności i możliwości odtworzenia kopii

Ustawa: „testowanie pod kątem kompletności i możliwości odtworzenia danych zawartych w zapasowych kopiach.”

Co zrobić: Regularnie (nie raz na kilka lat) faktycznie odtworzyć dane z kopii zapasowej w testowym środowisku i sprawdzić, czy da się z nich odzyskać kompletne, działające dane — nie tylko sprawdzić, czy proces kopiowania „zakończył się bez błędu”.

Dlaczego to ważne: Kopia zapasowa, której nikt nigdy nie przetestował, jest tylko domniemaniem bezpieczeństwa. W praktyce zdarza się, że kopie są niekompletne, uszkodzone, albo obejmują niewłaściwy zakres danych — i odkrywa się to dopiero w chwili realnej awarii, kiedy jest już za późno.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.11 u.KSC → dok. 07. Metodyka: NIST SP 800-34 rev.1, sekcja o testowaniu planów ciągłości (Testing, Training, and Exercises).


I.12 — Przygotowanie i testowanie procedury na wypadek awarii lub incydentu

Ustawa: „przygotowanie i testowanie procedury w przypadku wystąpienia awarii lub incydentu.”

Co zrobić: Spisać krok po kroku, co robić przy awarii/incydencie (kto decyduje, kogo informować, jak przywrócić działanie) — i przetestować tę procedurę, np. ćwiczeniem „na sucho” (tabletop exercise) symulującym konkretny scenariusz, np. „nie działa nic”.

Dlaczego to ważne: Testowanie jest tu ustawowo równoprawne z samym posiadaniem procedury — dokument, którego nikt nigdy nie przećwiczył, zwykle okazuje się nierealistyczny w chwili prawdziwego kryzysu (brakuje kontaktu, nikt nie wie, gdzie jest kopia dokumentu offline, itd.). Ustalenie ról i kontaktów zajmuje dni, gdy robi się to spokojnie z wyprzedzeniem, i cenne godziny, gdy robi się to pierwszy raz w trakcie realnego incydentu.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.12 u.KSC → dok. 05 (Procedura Zarządzania Incydentami), dok. 08 (Plan Ciągłości Działania). Metodyka: NIST SP 800-61 rev.3 (Incident Handling Guide), NIST SP 800-34, PN-EN ISO 22301 (ciągłość działania).


I.13 — Stosowanie oprogramowania antywirusowego

Ustawa: „stosowanie oprogramowania antywirusowego.”

Co zrobić: Ochrona antywirusowa/EDR na możliwie wszystkich komputerach i serwerach — celem jest brak „białych plam” (np. stary komputer w rogu biura, pominięty przy wdrożeniu); ustawa nie przewiduje formalnych wyjątków, ale w praktyce niektóre urządzenia (np. specjalistyczne urządzenia wbudowane, część sprzętu OT) mogą wymagać innego podejścia niż klasyczny antywirus — do udokumentowania, nie do przemilczenia. Jeśli środowisko jest oparte na Windows, wbudowany Microsoft Defender jest standardowym składnikiem systemu i solidnym punktem startu — nie trzeba od razu kupować drogiego, komercyjnego EDR-a (Defender for Endpoint to już odrębna, płatna klasa produktu).

Dlaczego to ważne: To najbardziej podstawowy, oczywisty punkt z całej listy — ale sprawdzenie pełnego pokrycia (czy naprawdę WSZYSTKIE urządzenia mają aktywną, aktualną ochronę) zajmuje dosłownie kilka minut, a bywa pomijane. Jedna nieobjęta ochroną stacja robocza to gotowy punkt wejścia dla złośliwego oprogramowania.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.13 u.KSC → dok. 10. Materiał uzupełniający: Securitum/Sekurak, „Akademia NIS-2/KSC2”, sesja „Błyskawiczne sposoby” (rekomendacja startu od Windows Defender dla środowisk Microsoftowych).


I.14 — Zasady cyberhigieny dla pracowników, w tym kierownika

Ustawa: „stosowanie zasad cyberhigieny przez pracowników korzystających z systemów informacyjnych, w tym kierownika podmiotu.”

Co zrobić: Spisać i egzekwować podstawowe nawyki bezpieczeństwa: silne, unikalne hasła (najlepiej z menedżera haseł), blokowanie ekranu przy odejściu od komputera, nieotwieranie podejrzanych załączników, weryfikacja nietypowych próśb o przelew drugim kanałem. Kierownik podmiotu jest tu wymieniony wprost — nie jest zwolniony z tych zasad.

Dlaczego to ważne: Regularne szkolenia z cyberhigieny (np. z tworzenia haseł) potrafią obniżyć odsetek haseł możliwych do złamania w typowym audycie z 40–50% do 5–10% — różnicę robią tu głównie ludzie, nie narzędzia. Ataki socjotechniczne (phishing, deepfake głosowy „prezesa”) celują właśnie w ten, ludzki element systemu, bo najczęściej to najsłabsze ogniwo.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.14 u.KSC → dok. 10, dok. 12 (Program Szkoleń i Cyberhigieny). Materiał uzupełniający: Securitum/Sekurak, „Akademia NIS-2/KSC2”, sesja „Błyskawiczne sposoby” (statystyka skuteczności szkoleń z haseł).


I.15 — Monitorowanie cyklu życia i wersji produktów ICT

Ustawa: „monitorowanie częstotliwości wydawania kolejnych wersji produktów ICT, źródeł dystrybucji produktów ICT oraz cyklu życia produktów ICT w celu zapewnienia bezpieczeństwa systemu informacyjnego.”

Co zrobić: Wiedzieć, czy producent nadal wspiera dany system/produkt (czy nie osiągnął End-of-Life), skąd faktycznie pochodzą aktualizacje (oficjalne źródło, nie przypadkowa strona), i jak często producent wydaje poprawki bezpieczeństwa.

Dlaczego to ważne: System, którego producent przestał wspierać (np. stary Windows Server bez aktualizacji), nigdy więcej nie dostanie łatki na nowo odkrytą lukę — to ryzyko narastające bezgłośnie w czasie, bo z zewnątrz system „działa tak samo jak zawsze”, mimo że przestał być bezpieczny.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.15 u.KSC → dok. 10. Metodyka: NIST SP 800-40 rev.4 (Guide to Enterprise Patch Management Planning).


I.16 — Stabilne wersje ICT bez krytycznych podatności

Ustawa: „stosowanie stabilnych wersji produktów ICT lub usług ICT, w stosunku do których nie występują informacje o krytycznych podatnościach, a w przypadku ich wystąpienia dopuszczalne jest stosowanie tych wersji (...), które nie stwarzają istotnego negatywnego wpływu na poziom bezpieczeństwa.”

Co zrobić: Prowadzić (choćby podstawowy) rejestr znanych podatności we własnych systemach i reagować na krytyczne luki — nie czekać bezczynnie, jeśli dla używanej wersji oprogramowania ogłoszono aktywnie wykorzystywaną podatność.

Dlaczego to ważne: Ustawa nie podaje konkretnej liczby dni na wdrożenie poprawki — termin usunięcia podatności powinien wynikać z jej krytyczności, dostępności poprawki, ekspozycji systemu (czy ma dostęp do internetu), informacji o aktywnym wykorzystywaniu jej „w terenie” (in the wild) oraz ryzyka operacyjnego, nie z jednej sztywnej liczby dni dla wszystkiego. Publiczne bazy CVE/NVD publikują informacje o lukach niemal natychmiast po ich ujawnieniu — atakujący też z nich korzystają, więc dla podatności krytycznych i aktywnie wykorzystywanych priorytet powinien być najwyższy.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.16 u.KSC → dok. 10. Metodyka: NIST National Vulnerability Database (NVD), system oceny CVSS (Common Vulnerability Scoring System).


I.17 — Szkolenia minimalizujące błędy ludzkie

Ustawa: „stosowanie środków minimalizujących wystąpienie incydentów przez szkolenie osób zaangażowanych w proces przetwarzania informacji, ze szczególnym uwzględnieniem: (a) rodzajów cyberzagrożeń, (b) podstawowych zasad cyberhigieny, (c) reagowania na wystąpienie incydentu, (d) świadomości skutków naruszenia zasad bezpieczeństwa informacji.”

Co zrobić: Mieć spisany program szkoleń (nie „w głowie koordynatora”) obejmujący te cztery obszary, prowadzić go cyklicznie, i dokumentować uczestnictwo (listy obecności/potwierdzenia ukończenia) jako dowód dla kontroli.

Dlaczego to ważne: To rozwinięcie punktu I.14 w stronę systematycznego, udokumentowanego procesu, a nie jednorazowej akcji. Kierownik podmiotu ma ustawowy obowiązek corocznego szkolenia (art. 8e ust. 1 u.KSC) — niezależnie od tego, czy uczestniczy w reszcie programu szkoleń dla pracowników.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.17 lit. a–d u.KSC, w związku z art. 8e ust. 1 u.KSC (obowiązek szkolenia kierownika) → dok. 12 (cały dokument). Metodyka: ENISA (European Union Agency for Cybersecurity), materiały z zakresu security awareness.


I.18 — Procedury i zasady działania na wypadek cyberzagrożenia lub incydentu

Ustawa: „określenie procedur i zasad działania podmiotu na wypadek wystąpienia cyberzagrożenia lub w przypadku wystąpienia incydentu.”

Co zrobić: To domyka punkty I.12 (procedura + testowanie) o wymiar „zagrożenia” (coś, co jeszcze się nie zmaterializowało, ale zostało wykryte) — nie tylko samego incydentu. Procedura ma określać sposób wykrycia, kwalifikacji, eskalacji, obsługi, dokumentowania i — gdy dotyczy — zgłoszenia incydentu do właściwego CSIRT. Progi tego, co uznaje się za incydent poważny, ustala Rada Ministrów w rozporządzeniu (sektorowo, z wyjątkami dla progów określanych aktem wykonawczym Komisji Europejskiej) — Podmiot nie ustala własnej skali, może najwyżej zbudować wewnętrzną checklistę pomocniczą odpowiadającą tym progom ustawowym. Procedura ma też mechanizm, żeby wnioski z obsłużonych incydentów faktycznie wracały do procedur jako poprawki (a nie ginęły po zamknięciu sprawy).

Dlaczego to ważne: Incydent, po którym nic się nie zmienia w dokumentacji, to zmarnowana lekcja — często ten sam błąd powtarza się rok później. Ustawowy zegar zgłoszeń działa inaczej niż często się myśli: dla typowego podmiotu kluczowego/ważnego to 24h (wczesne ostrzeżenie, liczone od wykrycia) / 72h (zgłoszenie, liczone od wykrycia) / 1 miesiąc (raport końcowy, liczony od zgłoszenia, nie od wykrycia). Ale podmiot ważny będący podmiotem publicznym — czyli w praktyce większość gmin, powiatów i ich jednostek korzystających z tego Kreatora — jest na mocy art. 12c u.KSC zwolniony z wczesnego ostrzeżenia 24h i z raportu końcowego. Jego jedyny obowiązek terminowy to zgłoszenie incydentu poważnego nie później niż w ciągu 72 godzin od wykrycia oraz współdziałanie z CSIRT. Bez wcześniej spisanych zasad ten czas pochłania ustalanie, kto za co odpowiada i do kogo dzwonić, a nie samo reagowanie na incydent — niezależnie od tego, który wariant dotyczy danego Podmiotu.

Źródło: Załącznik nr 4 pkt I.18 u.KSC, w związku z art. 11 u.KSC (obsługa i zgłaszanie incydentów) i art. 12c u.KSC (wyłączenie wczesnego ostrzeżenia i sprawozdań dla podmiotu ważnego publicznego) → dok. 05 (Procedura Zarządzania Incydentami — patrz tam warunkowy opis obu wariantów). Odpowiednik NIS2: art. 23 (zgłaszanie incydentów). Metodyka: NIST SP 800-61 rev.3, CISA/EPA Water Sector Incident Response Guide (branżowo dla sektora wod-kan).


Uwagi końcowe

  • Wszystkie 18 punktów dotyczy każdego podmiotu ważnego będącego podmiotem publicznym, niezależnie od wielkości zatrudnienia — ustawa nie przewiduje tu progów. Załącznika nie stosują podmioty kluczowe — m.in. starostwo powiatowe i urząd gminy zatrudniający 1 stycznia co najmniej 50 osób (pełne etaty, umowa o pracę) albo prowadzący w swojej strukturze wodociągi; wdrażają one pełny SZBI z art. 8 ust. 1 (Q&A MC pkt 1.25, 3.24, 3.39). Sam przepis mówi wprost, że system zarządzania bezpieczeństwem informacji „obejmuje co najmniej” te 18 punktów — to podłoga, nie lista do wyboru. Profil A/B/C w Kreatorze SZBI dobiera wyłącznie zakres pytań fakultatywnych (część II Załącznika), nigdy tych 18 obowiązkowych.
  • W części I (I.1–I.18) nie ma mechanizmu „nie dotyczy”, który zdejmowałby obowiązek. To ważna różnica względem części II (fakultatywnej) i względem praktyk znanych np. z norm ISO. Odpowiedź „nie dotyczy” jest prawidłowa wyłącznie dla KONKRETNYCH pytań wdrożeniowych w checkliście, gdy dana organizacja faktycznie nie ma danego zasobu (np. szkoła bez automatyki obiektowej/SCADA odpowiada „nie dotyczy” na pytanie o zabezpieczenie SCADA) — ale sam punkt Załącznika (np. I.13 antywirus czy I.17 szkolenia) nie staje się przez to fakultatywny. Innymi słowy: „nie dotyczy TEJ organizacji/temu zasobowi” — tak; „wymóg ustawowy mnie nie obowiązuje” — nie, dla żadnego z 18 punktów części I.
  • Część II Załącznika (9 punktów fakultatywnych, dobieranych wg ryzyka) oraz część III/IV (przegląd SZBI i dokumentowanie realizacji) opisane są w dok. 02, sekcje 7.2 i 17.