Kreator SZBI

Wspólna obsługa (CUW)

W skrócie. Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (u.KSC) umożliwia wspólną realizację obowiązków z zakresu cyberbezpieczeństwa przez jednostki samorządowe (art. 16e ust. 5). Zadania te może wykonywać wyznaczona jednostka obsługująca, np. centrum usług wspólnych (CUW), urząd gminy albo inna uprawniona jednostka. Kreator SZBI obsługuje wspólną obsługę na dwóch poziomach: wykonywanie powierzonych zadań (wskazanie jednostki realizującej określone obowiązki, w tym zadania Utrzymania oraz obsługę i zgłaszanie incydentów) oraz wspólny SZBI (dokument ramowy jednostki obsługującej oraz załącznik jednostki obsługiwanej, uzupełniony o dokumentację jej specyfiki). Relację wspólnego SZBI przygotowuje jednostka obsługująca, a jednostka obsługiwana potwierdza ją w aplikacji przez zatwierdzenie własnego załącznika (dok. 16).

Ważne: konfiguracja wspólnej obsługi w Kreatorze SZBI nie zastępuje jej formalnego ustanowienia zgodnie z art. 16e u.KSC i właściwymi przepisami samorządowymi (w gminie: uchwała rady albo porozumienie — art. 10a–10d ustawy o samorządzie gminnym; między JST: porozumienie z art. 16e ust. 6–9). Jak to działa prawnie, opisuje artykuł Czy CUW może realizować obowiązki SZBI….

Dla kogo: administratorzy i koordynatorzy jednostek obsługujących oraz obsługiwanych, a także kierownicy jednostek obsługiwanych odpowiedzialni za zatwierdzanie dokumentacji w aplikacji.

1. Dwa zakresy wspólnej obsługi

Kreator rozróżnia dwa poziomy jednej relacji. Pierwszy mówi, kto wykonuje zadania (i w jakim zakresie); drugi — czyje dokumenty obowiązują. Można poprzestać na pierwszym (CUW wykonuje kopie i zgłasza incydenty, a szkoła ma własne polityki) albo mieć oba: wspólny SZBI zawsze zawiera w sobie wskazanie jednostki obsługującej — przygotowując relację, jednostka obsługująca ustawia też pierwszy poziom, a dopóki relacja nie jest aktywna, działa tylko on. Żaden z poziomów nie jest ustanowieniem wspólnej obsługi w sensie prawnym — o tym decyduje uchwała albo porozumienie (zob. „Ważne” wyżej); w aplikacji odnotowuje się je w polach podstawy powierzenia.

Wykonywanie powierzonych zadańWspólny SZBI
Co to znaczyjednostka obsługująca wykonuje za jednostkę określone zadania: testy kopii, przeglądy, szkolenia, obsługę i zgłaszanie incydentówjednostka obsługiwana korzysta z polityk i procedur jednostki obsługującej zamiast własnych
Gdzie się ustawiajednostka obsługiwana: Jednostki → Edytuj → „Obsługa przez inną jednostkę / CUW” (wybór jednostki, zakres, zadania Utrzymania, termin art. 16g)jednostka obsługująca: Jednostki → „Podmioty obsługiwane…” → Przygotuj relację → Wyślij do potwierdzenia
Kto potwierdza w aplikacjinikt — zapis danych jednostki (koordynator lub administrator); prawnie: uchwała rady albo porozumienie, których aplikacja nie sprawdzakierownik jednostki obsługiwanej, zatwierdzając dok. 16 w Historii (potwierdza dokumentację, nie zastępuje uchwały)
Co zmienia w Utrzymaniu i Zadaniachzadania powierzone mają dopisek „Wykonuje jednostka obsługująca”, liczą się jej wykonania; w Zadaniach pozycja „Przekaż informację o incydencie” z terminem art. 16gnic dodatkowego
Co zmienia w Incydentachupoważnione osoby jednostki obsługującej widzą i obsługują incydenty jednostki w swoim widoku; zgłoszenia do CSIRT składa jednostka obsługująca (art. 16h)nic dodatkowego
Co zmienia w Dokumentachdok. 02 §5.2 (kto i co realizuje), dok. 05 (kanał przekazania incydentu), dok. 06 (kolumny przekazania), dok. 07/08/12 (kolumna „Wykonał”)pełne polityki jednostki obsługiwanej zastępują karty zastąpienia z odesłaniem do dok. 15 i polityk jednostki obsługującej; jednostka obsługiwana prowadzi dok. 16 i dok. 08
Jak zakończyćwybrać „— jednostka nie korzysta ze wspólnej obsługi —” w danych jednostki i zapisać (dopóki nie ma relacji wspólnego SZBI)„Zakończ relację” po dowolnej stronie — kończy oba poziomy; pełne dokumenty wracają bez zmian w danych

Wykonywanie powierzonych zadań

W Jednostki → Edytuj → Obsługa przez inną jednostkę / CUW wskazuje się jednostkę, która realizuje za jednostkę obsługiwaną określone zadania z zakresu cyberbezpieczeństwa — zadania Utrzymania oraz obsługę i zgłaszanie incydentów. Jednostka obsługująca może należeć do tej samej struktury gminy lub powiatu (wybór z listy) albo znajdować się poza nią (wpisana nazwa).

Którym jednostkom liczy się wykonanie. Gdy jednostka obsługująca odnotuje u siebie wykonanie zadania (np. przegląd uprawnień), zalicza się ono w Utrzymaniu, Zadaniach i dokumentach każdej jednostki, która powierzyła jej to zadanie. Jeśli wykonanie dotyczyło tylko części z nich — np. szkolenie przeprowadzono w jednej szkole — w historii wykonań tego zadania (Utrzymanie jednostki obsługującej → karta zadania → Historia wykonań) zaznacza się pole Dotyczy jednostek obsługiwanych. Nic nie zaznaczone oznacza wszystkie jednostki, które powierzyły zadanie. Test odtworzenia kopii ma to samo pole przy kopii w rejestrze Kopie zapasowe.

Można też określić termin przekazywania informacji o incydentach do jednostki obsługującej (w godzinach). Termin ten ustala kierownik jednostki wyznaczonej na podstawie art. 16g u.KSC; w Kreatorze jednostka obsługująca wpisuje termin domyślny, a przy konkretnej relacji można wpisać inny. Termin wewnętrzny jest niezależny od ustawowych terminów zgłoszenia incydentu poważnego do CSIRT (24 h, 72 h) i nie może ich wydłużyć — aplikacja pilnuje obu osobno.

Wspólny SZBI

W ramach wspólnego SZBI jednostki obsługiwane korzystają z polityk i procedur przygotowanych przez jednostkę obsługującą. Kreator SZBI umożliwia: przygotowanie dokumentacji ramowej przez jednostkę obsługującą (dok. 15); przygotowanie indywidualnego załącznika jednostki obsługiwanej (dok. 16); zastąpienie powielanych dokumentów polityk kartami odwołującymi się do dokumentów wspólnych (karty zastąpienia); zachowanie dokumentów indywidualnych, w tym planu ciągłości działania jednostki (dok. 08).

Karty zastąpienia oraz dokumenty 15 i 16 są rozwiązaniem dokumentacyjnym przyjętym w Kreatorze SZBI, nie formą dokumentacji wprost wymaganą przez ustawę. Wspólna dokumentacja powinna obejmować rzeczywisty zakres działalności, składniki aktywów i ryzyka każdej jednostki obsługiwanej — szkoła, biblioteka i ośrodek pomocy społecznej mogą korzystać z tej samej infrastruktury, ale mają odmienne procesy krytyczne. Dlatego plan ciągłości działania (dok. 08) i załącznik (dok. 16) zostają własne. Co zostaje po stronie obsługiwanej jednostki, opisuje artykuł Czy CUW może realizować obowiązki SZBI….

Odpowiedzialność za realizację obowiązków

Samo powierzenie obsługi informatycznej innej jednostce nie zwalnia kierownika jednostki obsługiwanej z odpowiedzialności wynikającej z ustawy o KSC. W przypadku wspólnej obsługi ustanowionej zgodnie z art. 16e u.KSC odpowiedzialność za realizację powierzonych obowiązków ponosi jednostka wyznaczona, a jeżeli zakres wyznaczenia obejmuje również obowiązki kierownika podmiotu — według wyjaśnień Ministerstwa Cyfryzacji kierownik jednostki wyznaczonej, w granicach zakresu wyznaczenia. Obowiązki poza zakresem wyznaczenia oraz obowiązki współpracy z art. 16f zostają przy jednostce obsługiwanej i jej kierowniku. Dokumenty (dok. 02 §5.2, dok. 16 §1.3) opisują ten podział według pola „Zadania kierownika podmiotu objęte wyznaczeniem”. Zatwierdzenie dok. 16 w Kreatorze potwierdza przyjęcie dokumentacji wspólnego SZBI w aplikacji, ale nie zastępuje uchwały rady ani porozumienia wymaganych do prawnego ustanowienia wspólnej obsługi.

2. Przed rozpoczęciem

Zanim ktokolwiek zaznaczy cokolwiek w aplikacji, warto mieć odpowiedzi na pięć pytań:

  1. Czy wspólna obsługa została formalnie ustanowiona (uchwała rady, porozumienie, porozumienie między JST) i czy akt powołuje się na art. 16e u.KSC? Porozumienie sprzed 3 kwietnia 2026 r. może zachowywać moc przejściowo (art. 43 nowelizacji), najdłużej do 3 kwietnia 2028 r.
  2. Która jednostka została wyznaczona jako obsługująca?
  3. Jakie obowiązki obejmuje wyznaczenie (artykuł po artykule)?
  4. Czy zakres obejmuje zadania kierownika podmiotu (np. zatwierdzanie dokumentacji SZBI)?
  5. Jaki termin przekazywania informacji o incydentach ustalił kierownik jednostki wyznaczonej (art. 16g)?

Odpowiedzi trafiają do pól relacji: podstawa powierzenia (numer, data, okres), zakres powierzenia, „Zadania kierownika podmiotu objęte wyznaczeniem”, termin przekazania informacji o incydencie.

3. Krok po kroku: wspólny SZBI

  1. Jednostka obsługująca zaznacza w swoich danych „Jednostka prowadzi wspólną obsługę innych jednostek”. W Jednostkach pojawia się sekcja Podmioty obsługiwane przez tę jednostkę i wspólny SZBI z domyślnym terminem przekazania informacji o incydencie (art. 16g).
  2. Przygotuj relację z jednostką z tej struktury → wybór jednostki → Przygotuj relację. Relacja ma status „projekt”.
  3. Wyślij do potwierdzenia — jednostka obsługiwana widzi w swoich danych, że relacja czeka na potwierdzenie; w jej Dokumentach pojawia się dok. 16 (załącznik podmiotu) do uzupełnienia i zapisania.
  4. Kierownik jednostki obsługiwanej zatwierdza wersję dok. 16 w Historii. To zatwierdzenie aktywuje relację w aplikacji: od tej chwili pakiet jednostki obsługiwanej ma karty zastąpienia, a dokumenty ramowe jednostki obsługującej (dok. 15 i jej polityki) są podstawą. Moment prawny (ustanowienie wspólnej obsługi) i moment techniczny (aktywacja relacji) to dwie różne rzeczy — aplikacja nie sprawdza pierwszego.
  5. Zakończ relację (po obu stronach dostępny przycisk) kończy wspólny SZBI; pełne dokumenty jednostki obsługiwanej generują się ponownie bez zmian w danych, a dostęp jednostki obsługującej do incydentów tej jednostki wygasa.

Zmiana danych jednostki obsługującej (nazwa, numer wersji zatwierdzonych polityk) jest widoczna w kartach zastąpienia jednostki obsługiwanej przy następnym podglądzie. Odwołanie do nowszej wersji dokumentu wspólnego nie oznacza, że kierownik jednostki obsługiwanej zapoznał się ze zmianą — o istotnych zmianach jednostka obsługująca informuje podmioty poza aplikacją; zatwierdzone wersje dokumentów ramowych są w Historii jednostki obsługującej.

4. Co widać w innych modułach

  • Utrzymanie: przy zadaniach wykonywanych przez jednostkę obsługującą jest dopisek „Wykonuje jednostka obsługująca”; jej wykonania liczą się do terminów jednostki obsługiwanej, jeżeli zadanie zostało jej powierzone, a zakres wykonanych czynności rzeczywiście obejmuje tę jednostkę (przy teście odtworzenia decyduje pole „Dotyczy jednostek obsługiwanych”). Test odtworzenia kopii jednostka obsługująca odnotowuje w swoim rejestrze Kopie zapasowe (data testu przy kopii); polem Dotyczy jednostek obsługiwanych wskazuje, którym podmiotom ten test się liczy — a w przypadku braku wskazania — wszystkim jednostkom, które powierzyły wykonanie tego zadania.
  • Incydenty: pole „Przekazanie informacji jednostce obsługującej — data”; potwierdzony incydent bez tej daty jest w Zadaniach i na ekranie startowym jako pozycja „Przekaż informację o incydencie jednostce obsługującej” z terminem art. 16g (po terminie — na samej górze); obowiązki zgłoszeniowe z art. 16h pkt 1 — wczesne ostrzeżenie, zgłoszenie incydentu poważnego, sprawozdanie okresowe i sprawozdanie końcowe — realizuje w imieniu podmiotu jednostka obsługująca, do właściwego CSIRT zgodnie z aktualnie obowiązującymi zasadami (do komunikatu o zdolności operacyjnej CSIRT sektorowego zgłoszenia idą do CSIRT NASK, CSIRT GOV albo CSIRT MON — art. 44 nowelizacji). Terminy zgłoszeń opisuje rozdział Incydenty; termin przekazania informacji do jednostki obsługującej (art. 16g) jest od nich niezależny i nie może ich wydłużyć — aplikacja liczy oba osobno. Jednostka obsługująca może zarejestrować incydent od razu w rejestrze jednostki obsługiwanej przyciskiem Zarejestruj w imieniu jednostki obsługiwanej, a jej osoby z dostępem do Incydentów widzą i obsługują incydenty jednostek obsługiwanych w swoim widoku — w „Wyborze jednostki” z dopiskiem „(wspólna obsługa)”, bez dostępu nadawanego przez administratora (rozdział „Incydenty”). Dotyczy to wyłącznie incydentów; inne rejestry jednostek obsługiwanych pozostają dostępne tylko przez moduły.
  • Składniki aktywów: składnik jednostki obsługującej można udostępnić jednostce obsługiwanej do odczytu („Udostępnij tej jednostce”), z podstawą udostępnienia (np. uchwała o wspólnej obsłudze).
  • Checklista: odpowiedź „Obsługa przez jednostkę nadrzędną / CUW” oraz Oznacz zbiorczo dla pytań obsługiwanych przez inną jednostkę.
  • Dokumenty: nad listą informacja o trybie wspólnym; karty zastąpienia zamiast pełnych polityk; dok. 15 u obsługującej, dok. 16 u obsługiwanej. Dok. 06 (Rejestr incydentów) jednostki obsługiwanej ma dwie dodatkowe kolumny: „Przekazanie informacji jednostce obsługującej (data, godzina)” i „Zgłoszenie do CSIRT złożyła” (Podmiot albo jednostka obsługująca). W dok. 07, 08 i 12 wykonania zadań powierzonych, odnotowane przez jednostkę obsługującą, są w tabelach testów i szkoleń z dopiskiem „jednostka obsługująca: <nazwa>” w kolumnie „Wykonał” (dok. 12: „Prowadzący”) — to samo źródło, które Utrzymanie liczy do terminów.
  • Raporty: raport dla kierownika jednostki obsługiwanej ma sekcję „Wspólna obsługa” (jednostka obsługująca, podstawa, zakres, termin art. 16g, zadania wykonywane przez jednostkę obsługującą z ostatnim wykonaniem); raport incydentów pokazuje, ile incydentów przekazano jednostce obsługującej w terminie art. 16g i ile zgłoszeń do CSIRT składa jednostka obsługująca. U jednostki obsługującej oba raporty mają tabelę podmiotów obsługiwanych z liczbą incydentów w okresie (dane z ich rejestrów, na podstawie umowy).

5. Obowiązki pozostające po stronie jednostki obsługiwanej

Objęcie jednostki wspólną obsługą nie znosi jej obowiązków współpracy ani obowiązków pozostających poza zakresem wyznaczenia.

Z mocy ustawy, niezależnie od zakresu aktu wyznaczenia:

  • status podmiotu ustawy — szkoła lub ośrodek pozostają podmiotami objętymi ustawą o KSC zgodnie z właściwą kwalifikacją (art. 16d: realizują zadania publiczne z wykorzystaniem systemu informacyjnego); kontrola pyta o konkretną jednostkę;
  • odpowiedzialność kierownika za wszystko, czego akt wyznaczenia nie obejmuje; jeżeli akt nie obejmuje zadań kierownika podmiotu, zostają przy nim zatwierdzanie dokumentacji i przegląd SZBI;
  • współpraca z jednostką wyznaczoną (art. 16f): przekazywanie informacji o incydentach w terminie wskazanym przez kierownika jednostki wyznaczonej (art. 16g); wykonywanie decyzji kierownika jednostki wyznaczonej w zakresie SZBI; publikowanie na własnej stronie internetowej adresu strony jednostki wyznaczonej z informacjami o cyberbezpieczeństwie (art. 9); udział kierownika jednostki obsługiwanej w szkoleniach, jeżeli prowadzi je jednostka wyznaczona. Przekazywanie zmian danych do Wykazu KSC to element współpracy organizacyjnej (zależy od zakresu wyznaczenia), nie obowiązek z art. 16f;
  • możliwość wykazania własnych działań: składniki aktywów, incydenty i przeszkoleni pracownicy dotyczą konkretnej jednostki, nawet gdy czynność wykonuje CUW; dowody mogą być u CUW, jeżeli widać, której jednostki dotyczą.

Minimalny zakres działań jednostki obsługiwanej w aplikacji:

  1. Dane jednostki — nazwa, osoby funkcyjne, klasyfikacja, automatyka, Wykaz.
  2. Potwierdzenie relacji — kierownik zatwierdza załącznik podmiotu (dok. 16) w Historii; bez tego wspólny SZBI nie jest aktywny.
  3. Własne rejestry — składniki aktywów, incydenty (co najmniej wpis w rejestrze oraz data przekazania informacji do CUW), szkolenia własnych pracowników. Incydenty CUW prowadzi w imieniu jednostki z własnego widoku (na podstawie relacji); pozostałe rejestry może prowadzić, jeżeli ma tam dostęp. Wpisy zawsze muszą być w rejestrze tej jednostki.
  4. Dokumenty indywidualne — w przyjętym w Kreatorze modelu wspólnej obsługi każda jednostka zachowuje własny plan ciągłości działania (dok. 08) oraz załącznik podmiotu (dok. 16); pozwala to uwzględnić jej procesy, zasoby i uwarunkowania przy korzystaniu ze wspólnych polityk, które zastępują karty zastąpienia z odesłaniem do dokumentów CUW.
  5. Checklista — pytania obsługiwane przez CUW dostają odpowiedź „Obsługa przez jednostkę nadrzędną / CUW” (jest do tego „Oznacz zbiorczo”); pytania o własne dane i praktykę jednostki nadal wymagają odpowiedzi.
  6. Utrzymanie — zadania powierzone mają dopisek „Wykonuje jednostka obsługująca” i zaliczają się wykonaniami CUW, bez konieczności ponownego rejestrowania wykonania przez jednostkę obsługiwaną; zadania spoza zakresu powierzenia zostają przy jednostce.
  7. Zatwierdzanie wersji dokumentów przez kierownika jednostki — chyba że akt wyznaczenia obejmuje zadania kierownika i zatwierdza jednostka obsługująca.

6. Udostępnianie składników aktywów jednostkom

Składnik aktywów jednostki obsługującej (np. serwer, system dziedzinowy, łącze) udostępnia się jednostkom przyciskiem Udostępnij tej jednostce (tylko do odczytu) w formularzu składnika. Lista odbiorców obejmuje domyślnie jednostki obsługiwane (z ustanowioną wspólną obsługą); zaznaczenie opcji Pokaż całą strukturę gminy lub powiatu wyświetla pozostałe jednostki struktury:

  • jednostki, które wskazały tę jednostkę jako obsługującą — oznaczone „obsługiwana — wspólna obsługa”, na początku listy; podstawa udostępnienia podpowiada się z aktu wyznaczenia;
  • pozostałe jednostki tej samej gminy lub powiatu — oznaczone „ta sama struktura, bez wspólnej obsługi”. To świadome: serwer urzędu często obsługuje jednostkę na podstawie porozumienia lub praktyki, bez formalnego aktu z art. 16e; udostępnienie dokumentuje ten stan w dok. 03 obu stron.

Po zaznaczeniu odbiorcy obok niego pojawia się pole Podstawa udostępnienia — osobne dla każdego odbiorcy. Dla jednostki obsługiwanej podpowiada się treść z jej aktu wyznaczenia (uchwała, porozumienie, umowa); dla pozostałych jednostek pole jest puste do wpisania (np. porozumienie między jednostkami, zarządzenie, umowa). Zaznaczenia i podstawy zapisują się razem ze składnikiem, przyciskiem Zapisz formularza; Anuluj cofa także zmiany udostępnień, a próba wyjścia bez zapisu pyta, co zrobić. Podstawa trafia do dok. 03 tego odbiorcy; pusta daje „[DO UZUPEŁNIENIA]”.

Udostępnienie składnika w Kreatorze SZBI służy dokumentowaniu zasobów wykorzystywanych przez inne jednostki. Nie zastępuje ustaleń organizacyjnych, upoważnień ani innych wymaganych podstaw korzystania z danego zasobu — pole „Podstawa udostępnienia” opisuje podstawę już istniejącą.

Udostępniony składnik pojawia się w rejestrze odbiorcy z oznaczeniem „Udostępnione” i w jego dok. 03 w tabeli składników dostarczanych przez inny podmiot.

7. Kto może

Dane wspólnej obsługi zapisuje koordynator albo administrator z modułem Jednostki w danej jednostce oraz administrator zarządzający strukturą gminy lub powiatu. Oznaczyć jednostkę jako obsługującą może tylko administrator. Relację potwierdza kierownik jednostki obsługiwanej zatwierdzeniem dok. 16.

Upoważnieni użytkownicy jednostki obsługującej z modułem Incydenty obsługują incydenty jednostek objętych wspólną obsługą w swoim widoku, bez nadawania im osobnych ról w każdej jednostce obsługiwanej. Dostęp wynika z ustanowionej relacji i wygasa wraz z jej zakończeniem; każdy taki zapis trafia do Rejestru zmian jednostki obsługiwanej z nazwiskiem autora, także gdy autorem jest osoba z jednostki obsługującej. Dostęp do incydentów oznacza dostęp do danych osobowych i szczegółów podatności — moduł Incydenty w jednostce obsługującej należy przyznawać tylko osobom, które faktycznie obsługują incydenty.

Jeśli coś nie działa

  • Na liście odbiorców udostępnienia nie ma jednostki bez relacji z CUW: domyślnie lista obejmuje tylko jednostki, które wskazały tę jednostkę jako obsługującą; pole wyboru „Pokaż całą strukturę gminy lub powiatu” dokłada pozostałe (udostępnienie na podstawie porozumienia, umowy lub zarządzenia). Jednostka bez żadnej relacji widzi od razu całą strukturę.
  • Osoba z CUW nie widzi incydentów szkoły: należy wybrać jednostkę obsługującą (CUW) jako bieżącą jednostkę pracy, a osoba ma mieć w niej moduł Incydenty; szkoła musi wskazywać CUW jako jednostkę obsługującą w swoich danych (Jednostki → Wspólna obsługa). Incydenty szkoły widać po wybraniu jej w „Wyborze jednostki” nad tabelą incydentów.
  • Relacja nie przechodzi w „aktywna”: dok. 16 nie został zatwierdzony przez kierownika jednostki obsługiwanej (rola kierownik wprost w tej jednostce).
  • Karty zastąpienia pokazują „[DO UZUPEŁNIENIA]” przy numerze wersji: jednostka obsługująca nie ma jeszcze zatwierdzonej wersji danej polityki.
  • Brak jednostki na liście do relacji: relację z tej struktury przygotowuje się tylko z jednostką w tej samej gminie lub powiecie; jednostka spoza struktury może być wpisana jako obsługująca, ale bez wspólnego SZBI w aplikacji.

Zobacz też


← Słowniki jednostki: klasyfikacja informacji, kategorie i kolumny rejestru, zadania własne · Spis treści podręcznika · Pola i tabele w dokumentach jednostki: Word i Excel →