W skrócie. Moduł Ryzyka to analiza ryzyka z gotowymi scenariuszami dobranymi do jednostki. Każde ryzyko ocenia się prawdopodobieństwem i skutkiem (1–5), aplikacja liczy wynik i poziom, a jednostka wybiera sposób postępowania. Ryzyka wysokie i krytyczne trafiają do planu postępowania automatycznie; działania z planu pojawiają się w Zadaniach. Wynikiem jest dokument 04.
Dla kogo: koordynator (zapis), kierownik w swojej jednostce (zapis, m.in. decyzja o uwzględnieniu ryzyk średnich w planie). Podmiot ważny będący podmiotem publicznym prowadzi analizę tylko, gdy w danych jednostki zaznaczono „prowadzimy”; podmiot kluczowy i ważny sektorowy — obowiązkowo.
Panel boczny → Ryzyka → Dodaj. Najszybsza droga: Wypełnij z gotowego scenariusza — lista scenariuszy zależy od rodzaju działalności i wielkości jednostki (np. phishing, awaria serwerowni, utrata zasilania na obiekcie, wyciek danych u dostawcy). Scenariusz wypełnia opis i podpowiada zabezpieczenia; wszystko można zmienić.
Pola: Scenariusz, Zakres ryzyka (składniki aktywów i dostawcy, których dotyczy — opcjonalnie), Prawdopodobieństwo (1–5), Skutek (1–5), Uzasadnienie oceny, Istniejące zabezpieczenia (część podstawia się z odpowiedzi w Checkliście — sekcja „Zabezpieczenia z checklisty”), Postępowanie z ryzykiem, Opis decyzji, Uwzględnij w planie postępowania, Plan postępowania (działanie, właściciel, termin, szacowany koszt, status: planowane / w realizacji / wykonane) oraz Ryzyko rezydualne (ocena po działaniach, opcjonalnie).
Ryzyko można też utworzyć z podatności (Podatności i zagrożenia) albo z ustalenia audytu (Audyty) przyciskiem „Utwórz ryzyko” w tamtym module — formularz otwiera się z wypełnionym scenariuszem i planem, a pod polem „Skąd ryzyko trafiło do analizy” widać Utworzone z wpisu: … z przyciskiem Otwórz (przejście do podatności lub audytu) i Odłącz (zdejmuje odnośnik).
Wynik = prawdopodobieństwo × skutek, każde w skali 1–5 (wynik 1–25). Poziom nie jest wpisywany — liczy się na bieżąco, w tabeli, w formularzu i w dok. 04. Progi (dok. 04, pkt 1.2; legenda jest też nad tabelą ryzyk):
| Wynik | Poziom | Reakcja |
|---|---|---|
| 1–5 | Niski | akceptacja, monitorowanie |
| 6–12 | Średni | plan działania w rozsądnym terminie; do planu postępowania na decyzję kierownika |
| 13–19 | Wysoki | plan działania priorytetowy — zawsze w planie postępowania |
| 20–25 | Krytyczny | działanie natychmiastowe, informacja dla kierownika bez zwłoki |
Przykład — trzy scenariusze z katalogu Kreatora z ich domyślną oceną:
| Scenariusz | P | S | Wynik | Poziom |
|---|---|---|---|---|
| Odejście jedynego informatyka znającego hasła | 3 | 4 | 12 | Średni |
| Kradzież lub utrata urządzenia służbowego z danymi | 2 | 3 | 6 | Średni |
| Awaria zasilania obiektu bez UPS/agregatu | 2 | 4 | 8 | Średni |
Wszystkie trzy są średnie, więc do planu postępowania trafiają na decyzję kierownika (pole „Uwzględnij w planie postępowania”) albo po wybraniu postępowania „Ograniczenie”. Pierwszy leży na górnej granicy poziomu średniego — warto go rozważyć w pierwszej kolejności.
Ryzyko rezydualne to ta sama ocena powtórzona dla stanu po zaplanowanych działaniach (pola „Ryzyko rezydualne”). Przykład: po wdrożeniu menedżera haseł z dostępem awaryjnym prawdopodobieństwo w pierwszym scenariuszu spada z 3 do 1 — wynik rezydualny 4, poziom niski. Ryzyko rezydualne akceptuje kierownik (dok. 04, sekcja 4).
Rejestr ryzyk prowadzony w Excelu (np. jako dokument jednostki) — formuły zgodne z progami dok. 04, przy prawdopodobieństwie w kolumnie C i skutku w D:
=C5*D5=JEŻELI(E5>=20;"Krytyczny";JEŻELI(E5>=13;"Wysoki";JEŻELI(E5>=6;"Średni";"Niski"))) (w angielskiej wersji Excela IF i przecinki zamiast średników).Tak liczy też Przykładowy rejestr (Excel) z Konfiguracji dokumentów. Formatowanie warunkowe (np. czerwony dla „Krytyczny”) dodaje się w Excelu — przechodzi na wszystkie wiersze rejestru. W dokumentach jednostki progi wstawia znacznik {{tabela.progi_ryzyka}}, a sposób oceny — {{metodyka.ocena_ryzyka}} (Pola i tabele w dokumentach jednostki).
Ustawa o KSC nie narzuca wzoru oceny; ważne, żeby metodyka opisywała skale, sposób liczenia i kryterium akceptacji, a oceny były powtarzalne i porównywalne — to zapewnia stała skala i progi z dok. 04.
| Opcja | Znaczenie |
|---|---|
| Ograniczenie | wdrażane są działania zmniejszające prawdopodobieństwo lub skutek — wymaga planu postępowania |
| Akceptacja | ryzyko jest świadomie przyjęte bez dodatkowych działań — trafia do sekcji akceptacji w dok. 04 |
| Unikanie | rezygnacja z działalności lub rozwiązania, które je powoduje |
| Przeniesienie | skutki przenoszone na inny podmiot (ubezpieczenie, umowa z dostawcą) |
Do planu postępowania (sekcja 3 dok. 04) wchodzą zawsze ryzyka wysokie i krytyczne, chyba że są zaakceptowane, oraz każde ryzyko z postępowaniem „Ograniczenie”. Ryzyka średnie wchodzą na decyzję kierownika (pole „Uwzględnij w planie postępowania”). Działania z planu o statusie innym niż „wykonane” pojawiają się w Zadaniach i na ekranie startowym ze źródłem „Ryzyko”.
Incydent poważny wymusza przegląd analizy ryzyka: zadanie „Przegląd analizy ryzyka” w Utrzymaniu staje się przeterminowane do czasu odnotowania wykonania z datą późniejszą niż wykrycie incydentu. Dokument 04 mówi o przeglądzie nie rzadziej niż raz w roku i po każdym incydencie poważnym.
Koordynator gminy z dostępem do kilku jednostek przełącza Wybór jednostki na „Wszystkie jednostki”: tabela zbiorcza z kolumną Jednostka, tylko do odczytu; edycja w jednostce, do której ryzyko należy.
NIST Cybersecurity Framework 2.0 (CSF) to amerykańska rama zarządzania cyberbezpieczeństwem, często przywoływana przez audytorów i dostawców. Ustawa o KSC ani załącznik nr 4 jej nie wymagają — dokumenty Kreatora opierają się na u.KSC. Poniższe zestawienie pomaga odpowiedzieć na pytanie „jak wasza analiza ryzyka ma się do NIST CSF?”.
CSF nie jest listą zagrożeń, tylko listą rezultatów, które organizacja powinna osiągać, w sześciu funkcjach: Zarządzanie (GV), Identyfikacja (ID), Ochrona (PR), Wykrywanie (DE), Reagowanie (RS) i Odtwarzanie (RC). Scenariusz ryzyka łączy się z CSF przez zabezpieczenia, które aplikacja przy nim podpowiada.
Sam proces analizy ryzyka (ocena prawdopodobieństwa i skutku, progi, wybór postępowania, plan, ryzyko rezydualne, akceptacja przez kierownika) wspiera podkategorie ID.RA-03–06 i GV.RM-06. Na ile jednostka je realizuje, zależy od tego, czy analiza jest rzeczywiście prowadzona, przeglądana i komunikowana.
| Scenariusz z katalogu | Główne podkategorie CSF 2.0 |
|---|---|
| Ransomware na serwerach biurowych | PR.DS-11 kopie, PR.IR-01 segmentacja, PR.AA-03 MFA, DE.CM-09 EDR, RS.MI-01 izolacja, RC.RP-03 sprawdzenie kopii przed odtworzeniem |
| Utrata wizualizacji SCADA | PR.IR-03 redundancja i sterowanie ręczne, PR.PS-01 kopia konfiguracji |
| Nieautoryzowana zmiana nastaw pompy/dawkowania | PR.AA-05 autoryzacja zmian, PR.PS-04 logowanie, DE.CM-09 alarmy, RS.MI-01 odcięcie dostępu |
| Awaria łącza telemetrii | PR.IR-03 łącze zapasowe, DE.CM-01 alarmowanie |
| Kradzież lub utrata urządzenia służbowego | PR.DS-01 szyfrowanie, PR.PS-01 blokada i zdalne czyszczenie, ID.AM-01 ewidencja sprzętu |
| Zdalny dostęp dostawcy/serwisanta | PR.AA-01, PR.AA-03, PR.AA-05 konta i dostęp na żądanie, DE.CM-06 nadzór sesji, GV.SC-05 wymagania w umowie |
| Phishing na księgowość | PR.AT-01 szkolenia, PR.PS-01 SPF/DKIM/DMARC, RS.MI-01 blokada konta; weryfikacja przelewu drugim kanałem nie ma odpowiednika w CSF |
| Pożar/zalanie serwerowni | PR.IR-02 zagrożenia środowiskowe, PR.DS-11 kopie poza siedzibą, ID.IM-04 plan ciągłości (dok. 08) |
| Odejście jedynego informatyka | GV.RR-02 role i zastępstwa, GV.RR-03 zasoby, GV.RR-04 sprawy kadrowe, PR.AA-01 przekazanie dostępów |
| Awaria zasilania bez UPS/agregatu | PR.IR-02, PR.IR-03 UPS i agregat, DE.CM-02 alarm zaniku |
| Błąd konfiguracji sieci/firewalla | PR.PS-01 przegląd reguł, PR.IR-01, PR.AA-05, ID.RA-01 wykrywanie luk |
| Niedostępność kluczowego systemu lub usługi | GV.OC-05 zależności, GV.SC-05 SLA, PR.DS-11, PR.IR-03 praca awaryjna |
| Nieautoryzowany fizyczny dostęp do obiektu | PR.AA-06 dostęp fizyczny, DE.CM-02 monitoring |
| Niezałatana podatność w SCADA | ID.RA-01 identyfikacja podatności, PR.PS-02 kontrolowane aktualizacje, PR.IR-01 izolacja OT |
| Utrata jedynego dostawcy IT | GV.SC-10 zakończenie współpracy, GV.SC-05 klauzule, ID.AM-04 ewidencja usług dostawców |
| Wycofanie produktu ICT po decyzji o DWR | GV.OC-03 wymogi prawne, GV.SC-04, GV.SC-07 ryzyko dostawcy, GV.SC-10, ID.AM-08 cykl życia |
| Sprzęt OT bez wsparcia producenta | ID.AM-08 cykl życia, PR.PS-03 wymiana sprzętu, PR.IR-01 izolacja, DE.CM-01 monitoring |
| Ruch boczny z sieci biurowej do OT | PR.IR-01 segmentacja, ID.AM-03 dozwolone przepływy, PR.AA-01 osobne konta OT, DE.CM-01, RS.MI-01 rozłączenie styku |
| Awaria systemu poboru opłat | PR.IR-03 tryb awaryjny, PR.PS-01 kopia konfiguracji |
| Ujawnienie danych nieuprawnionej osobie | PR.AA-05 minimalne uprawnienia, PR.DS-02, PR.AT-01, RS.MI-01 wycofanie udostępnienia, RS.CO-02 zgłoszenie do UODO |
| Kopia zapasowa nieaktualna lub nieprzetestowana | PR.DS-11 testy odtworzenia, DE.CM-09 monitoring zadań kopii |
| Przejęcie systemu dostępnego z internetu | ID.RA-01 identyfikacja podatności i ekspozycji, PR.PS-02 aktualizacje, PR.PS-01 konfiguracja i domyślne hasła, PR.AA-03 MFA, PR.IR-01 segmentacja, RS.MI-01 odcięcie usługi |
| Wyciek danych u dostawcy systemu w chmurze | GV.SC-05 wymagania w umowie, GV.SC-07 ocena i monitorowanie dostawcy, GV.SC-08 dostawca w reagowaniu na incydenty, RS.CO-02 zgłoszenie do UODO |
Jak czytać tabelę:
← Składniki aktywów i kopie zapasowe · Spis treści podręcznika · Podatności i zagrożenia →