Kreator SZBI

Ryzyka i plan postępowania

W skrócie. Moduł Ryzyka to analiza ryzyka z gotowymi scenariuszami dobranymi do jednostki. Każde ryzyko ocenia się prawdopodobieństwem i skutkiem (1–5), aplikacja liczy wynik i poziom, a jednostka wybiera sposób postępowania. Ryzyka wysokie i krytyczne trafiają do planu postępowania automatycznie; działania z planu pojawiają się w Zadaniach. Wynikiem jest dokument 04.

Dla kogo: koordynator (zapis), kierownik w swojej jednostce (zapis, m.in. decyzja o uwzględnieniu ryzyk średnich w planie). Podmiot ważny będący podmiotem publicznym prowadzi analizę tylko, gdy w danych jednostki zaznaczono „prowadzimy”; podmiot kluczowy i ważny sektorowy — obowiązkowo.

1. Dodanie ryzyka

Panel boczny → Ryzyka → Dodaj. Najszybsza droga: Wypełnij z gotowego scenariusza — lista scenariuszy zależy od rodzaju działalności i wielkości jednostki (np. phishing, awaria serwerowni, utrata zasilania na obiekcie, wyciek danych u dostawcy). Scenariusz wypełnia opis i podpowiada zabezpieczenia; wszystko można zmienić.

Pola: Scenariusz, Zakres ryzyka (składniki aktywów i dostawcy, których dotyczy — opcjonalnie), Prawdopodobieństwo (1–5), Skutek (1–5), Uzasadnienie oceny, Istniejące zabezpieczenia (część podstawia się z odpowiedzi w Checkliście — sekcja „Zabezpieczenia z checklisty”), Postępowanie z ryzykiem, Opis decyzji, Uwzględnij w planie postępowania, Plan postępowania (działanie, właściciel, termin, szacowany koszt, status: planowane / w realizacji / wykonane) oraz Ryzyko rezydualne (ocena po działaniach, opcjonalnie).

Ryzyko można też utworzyć z podatności (Podatności i zagrożenia) albo z ustalenia audytu (Audyty) przyciskiem „Utwórz ryzyko” w tamtym module — formularz otwiera się z wypełnionym scenariuszem i planem, a pod polem „Skąd ryzyko trafiło do analizy” widać Utworzone z wpisu: … z przyciskiem Otwórz (przejście do podatności lub audytu) i Odłącz (zdejmuje odnośnik).

2. Wynik i poziom

Wynik = prawdopodobieństwo × skutek, każde w skali 1–5 (wynik 1–25). Poziom nie jest wpisywany — liczy się na bieżąco, w tabeli, w formularzu i w dok. 04. Progi (dok. 04, pkt 1.2; legenda jest też nad tabelą ryzyk):

WynikPoziomReakcja
1–5Niskiakceptacja, monitorowanie
6–12Średniplan działania w rozsądnym terminie; do planu postępowania na decyzję kierownika
13–19Wysokiplan działania priorytetowy — zawsze w planie postępowania
20–25Krytycznydziałanie natychmiastowe, informacja dla kierownika bez zwłoki

Przykład — trzy scenariusze z katalogu Kreatora z ich domyślną oceną:

ScenariuszPSWynikPoziom
Odejście jedynego informatyka znającego hasła3412Średni
Kradzież lub utrata urządzenia służbowego z danymi236Średni
Awaria zasilania obiektu bez UPS/agregatu248Średni

Wszystkie trzy są średnie, więc do planu postępowania trafiają na decyzję kierownika (pole „Uwzględnij w planie postępowania”) albo po wybraniu postępowania „Ograniczenie”. Pierwszy leży na górnej granicy poziomu średniego — warto go rozważyć w pierwszej kolejności.

Ryzyko rezydualne to ta sama ocena powtórzona dla stanu po zaplanowanych działaniach (pola „Ryzyko rezydualne”). Przykład: po wdrożeniu menedżera haseł z dostępem awaryjnym prawdopodobieństwo w pierwszym scenariuszu spada z 3 do 1 — wynik rezydualny 4, poziom niski. Ryzyko rezydualne akceptuje kierownik (dok. 04, sekcja 4).

Rejestr ryzyk prowadzony w Excelu (np. jako dokument jednostki) — formuły zgodne z progami dok. 04, przy prawdopodobieństwie w kolumnie C i skutku w D:

  • wynik: =C5*D5
  • poziom: =JEŻELI(E5>=20;"Krytyczny";JEŻELI(E5>=13;"Wysoki";JEŻELI(E5>=6;"Średni";"Niski"))) (w angielskiej wersji Excela IF i przecinki zamiast średników).

Tak liczy też Przykładowy rejestr (Excel) z Konfiguracji dokumentów. Formatowanie warunkowe (np. czerwony dla „Krytyczny”) dodaje się w Excelu — przechodzi na wszystkie wiersze rejestru. W dokumentach jednostki progi wstawia znacznik {{tabela.progi_ryzyka}}, a sposób oceny — {{metodyka.ocena_ryzyka}} (Pola i tabele w dokumentach jednostki).

Ustawa o KSC nie narzuca wzoru oceny; ważne, żeby metodyka opisywała skale, sposób liczenia i kryterium akceptacji, a oceny były powtarzalne i porównywalne — to zapewnia stała skala i progi z dok. 04.

3. Postępowanie z ryzykiem

OpcjaZnaczenie
Ograniczeniewdrażane są działania zmniejszające prawdopodobieństwo lub skutek — wymaga planu postępowania
Akceptacjaryzyko jest świadomie przyjęte bez dodatkowych działań — trafia do sekcji akceptacji w dok. 04
Unikanierezygnacja z działalności lub rozwiązania, które je powoduje
Przeniesienieskutki przenoszone na inny podmiot (ubezpieczenie, umowa z dostawcą)

Do planu postępowania (sekcja 3 dok. 04) wchodzą zawsze ryzyka wysokie i krytyczne, chyba że są zaakceptowane, oraz każde ryzyko z postępowaniem „Ograniczenie”. Ryzyka średnie wchodzą na decyzję kierownika (pole „Uwzględnij w planie postępowania”). Działania z planu o statusie innym niż „wykonane” pojawiają się w Zadaniach i na ekranie startowym ze źródłem „Ryzyko”.

4. Przegląd po incydencie

Incydent poważny wymusza przegląd analizy ryzyka: zadanie „Przegląd analizy ryzyka” w Utrzymaniu staje się przeterminowane do czasu odnotowania wykonania z datą późniejszą niż wykrycie incydentu. Dokument 04 mówi o przeglądzie nie rzadziej niż raz w roku i po każdym incydencie poważnym.

5. Widok gminy

Koordynator gminy z dostępem do kilku jednostek przełącza Wybór jednostki na „Wszystkie jednostki”: tabela zbiorcza z kolumną Jednostka, tylko do odczytu; edycja w jednostce, do której ryzyko należy.

6. Scenariusze a NIST CSF 2.0

NIST Cybersecurity Framework 2.0 (CSF) to amerykańska rama zarządzania cyberbezpieczeństwem, często przywoływana przez audytorów i dostawców. Ustawa o KSC ani załącznik nr 4 jej nie wymagają — dokumenty Kreatora opierają się na u.KSC. Poniższe zestawienie pomaga odpowiedzieć na pytanie „jak wasza analiza ryzyka ma się do NIST CSF?”.

CSF nie jest listą zagrożeń, tylko listą rezultatów, które organizacja powinna osiągać, w sześciu funkcjach: Zarządzanie (GV), Identyfikacja (ID), Ochrona (PR), Wykrywanie (DE), Reagowanie (RS) i Odtwarzanie (RC). Scenariusz ryzyka łączy się z CSF przez zabezpieczenia, które aplikacja przy nim podpowiada.

Sam proces analizy ryzyka (ocena prawdopodobieństwa i skutku, progi, wybór postępowania, plan, ryzyko rezydualne, akceptacja przez kierownika) wspiera podkategorie ID.RA-03–06 i GV.RM-06. Na ile jednostka je realizuje, zależy od tego, czy analiza jest rzeczywiście prowadzona, przeglądana i komunikowana.

Scenariusz z kataloguGłówne podkategorie CSF 2.0
Ransomware na serwerach biurowychPR.DS-11 kopie, PR.IR-01 segmentacja, PR.AA-03 MFA, DE.CM-09 EDR, RS.MI-01 izolacja, RC.RP-03 sprawdzenie kopii przed odtworzeniem
Utrata wizualizacji SCADAPR.IR-03 redundancja i sterowanie ręczne, PR.PS-01 kopia konfiguracji
Nieautoryzowana zmiana nastaw pompy/dawkowaniaPR.AA-05 autoryzacja zmian, PR.PS-04 logowanie, DE.CM-09 alarmy, RS.MI-01 odcięcie dostępu
Awaria łącza telemetriiPR.IR-03 łącze zapasowe, DE.CM-01 alarmowanie
Kradzież lub utrata urządzenia służbowegoPR.DS-01 szyfrowanie, PR.PS-01 blokada i zdalne czyszczenie, ID.AM-01 ewidencja sprzętu
Zdalny dostęp dostawcy/serwisantaPR.AA-01, PR.AA-03, PR.AA-05 konta i dostęp na żądanie, DE.CM-06 nadzór sesji, GV.SC-05 wymagania w umowie
Phishing na księgowośćPR.AT-01 szkolenia, PR.PS-01 SPF/DKIM/DMARC, RS.MI-01 blokada konta; weryfikacja przelewu drugim kanałem nie ma odpowiednika w CSF
Pożar/zalanie serwerowniPR.IR-02 zagrożenia środowiskowe, PR.DS-11 kopie poza siedzibą, ID.IM-04 plan ciągłości (dok. 08)
Odejście jedynego informatykaGV.RR-02 role i zastępstwa, GV.RR-03 zasoby, GV.RR-04 sprawy kadrowe, PR.AA-01 przekazanie dostępów
Awaria zasilania bez UPS/agregatuPR.IR-02, PR.IR-03 UPS i agregat, DE.CM-02 alarm zaniku
Błąd konfiguracji sieci/firewallaPR.PS-01 przegląd reguł, PR.IR-01, PR.AA-05, ID.RA-01 wykrywanie luk
Niedostępność kluczowego systemu lub usługiGV.OC-05 zależności, GV.SC-05 SLA, PR.DS-11, PR.IR-03 praca awaryjna
Nieautoryzowany fizyczny dostęp do obiektuPR.AA-06 dostęp fizyczny, DE.CM-02 monitoring
Niezałatana podatność w SCADAID.RA-01 identyfikacja podatności, PR.PS-02 kontrolowane aktualizacje, PR.IR-01 izolacja OT
Utrata jedynego dostawcy ITGV.SC-10 zakończenie współpracy, GV.SC-05 klauzule, ID.AM-04 ewidencja usług dostawców
Wycofanie produktu ICT po decyzji o DWRGV.OC-03 wymogi prawne, GV.SC-04, GV.SC-07 ryzyko dostawcy, GV.SC-10, ID.AM-08 cykl życia
Sprzęt OT bez wsparcia producentaID.AM-08 cykl życia, PR.PS-03 wymiana sprzętu, PR.IR-01 izolacja, DE.CM-01 monitoring
Ruch boczny z sieci biurowej do OTPR.IR-01 segmentacja, ID.AM-03 dozwolone przepływy, PR.AA-01 osobne konta OT, DE.CM-01, RS.MI-01 rozłączenie styku
Awaria systemu poboru opłatPR.IR-03 tryb awaryjny, PR.PS-01 kopia konfiguracji
Ujawnienie danych nieuprawnionej osobiePR.AA-05 minimalne uprawnienia, PR.DS-02, PR.AT-01, RS.MI-01 wycofanie udostępnienia, RS.CO-02 zgłoszenie do UODO
Kopia zapasowa nieaktualna lub nieprzetestowanaPR.DS-11 testy odtworzenia, DE.CM-09 monitoring zadań kopii
Przejęcie systemu dostępnego z internetuID.RA-01 identyfikacja podatności i ekspozycji, PR.PS-02 aktualizacje, PR.PS-01 konfiguracja i domyślne hasła, PR.AA-03 MFA, PR.IR-01 segmentacja, RS.MI-01 odcięcie usługi
Wyciek danych u dostawcy systemu w chmurzeGV.SC-05 wymagania w umowie, GV.SC-07 ocena i monitorowanie dostawcy, GV.SC-08 dostawca w reagowaniu na incydenty, RS.CO-02 zgłoszenie do UODO

Jak czytać tabelę:

  • Zestawienie jest orientacyjne — to ocena autorów Kreatora, nie oficjalne odniesienie NIST — i pokazuje tylko podkategorie główne.
  • Opisuje podpowiadane zabezpieczenia, a nie to, co jednostka wdrożyła. Czy zabezpieczenie działa, pokazuje sekcja „Zabezpieczenia z checklisty” przy ryzyku, a wykonanie — zadania w Utrzymaniu (np. test odtworzenia z kopii). Samo powiązanie z CSF nie jest dowodem zgodności z CSF.
  • Funkcja Odtwarzanie (RC) w CSF dotyczy tylko powrotu do działania po incydencie cyberbezpieczeństwa. Tryby awaryjne na wypadek zwykłej awarii (sterowanie ręczne, łącze zapasowe, sprzedaż ręczna) to w CSF Ochrona (PR.IR-03).
  • Reagowanie (RS) prowadzi się w module Incydenty: triage, ocena, czy zdarzenie jest incydentem i czy jest poważne, zgłoszenie do CSIRT, wnioski. Scenariusze zawierają tylko pierwsze działania „na wypadek” z odesłaniem do dok. 05.
  • Ryzyka dopisane samodzielnie przez jednostkę nie mają przypisań CSF — można je dobrać według tych samych funkcji.

Jeśli coś nie działa

  • Moduł Ryzyka pokazuje informację zamiast listy: podmiot ważny publiczny z zaznaczonym „nie prowadzimy analizy ryzyka” w danych jednostki. Zmienić w Jednostkach, jeżeli analiza jest prowadzona.
  • Dokument 04 zniknął z pakietu: ta sama przyczyna.
  • Brak przycisku Dodaj: rola bez zapisu w ryzykach (audytor, administrator, obsługa incydentów, kierownik w jednostce odziedziczonej).
  • Działanie z planu nie znika z Zadań: status działania zmienia się w Ryzykach (na „wykonane”), nie w Zadaniach.

Zobacz też


← Składniki aktywów i kopie zapasowe · Spis treści podręcznika · Podatności i zagrożenia →