Kreator SZBI

Co zawiera Załącznik nr 4 do ustawy o KSC?

Krótka odpowiedź. Załącznik nr 4 to uproszczony standard systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji dla podmiotów ważnych będących podmiotami publicznymi — urzędów gmin zatrudniających mniej niż 50 osób, szkół, przedszkoli, ośrodków pomocy społecznej, instytucji kultury i innych jednostek samorządowych. Zastępuje im katalog z art. 8 ust. 1 u.KSC (art. 8 ust. 3). Składa się z czterech części: 18 środków obowiązkowych (część I), 9 środków dodatkowych, które system „może dodatkowo obejmować” (część II), zasad przeglądu systemu (część III) i obowiązku dokumentowania realizacji działań (część IV). Część I obowiązuje w całości — bez progów wielkości i bez możliwości uznania któregoś z 18 punktów za „nie dotyczy”.

Podstawa prawna: art. 8 ust. 3 u.KSC; Załącznik nr 4 do u.KSC, części I–IV.

Dla kogo

Załącznik stosuje podmiot ważny będący podmiotem publicznym. W praktyce samorządowej: urząd gminy zatrudniający mniej niż 50 osób, szkoły i przedszkola publiczne, OPS, biblioteki i inne jednostki budżetowe realizujące zadania publiczne z użyciem systemów informacyjnych. Nie stosują go podmioty kluczowe — starostwo powiatowe, urząd gminy zatrudniający 1 stycznia co najmniej 50 osób (pełne etaty, umowa o pracę) albo prowadzący w swojej strukturze wodociągi; wdrażają one pełny SZBI z art. 8 ust. 1 (Q&A MC pkt 1.25, 3.24, 3.39). Spółki komunalne, które są podmiotami kluczowymi albo ważnymi w swoim sektorze (np. wodociągi), stosują art. 8 ust. 1, nie Załącznik.

Ministerstwo Cyfryzacji tłumaczy wybór takiej formy wprost: dla mniejszych jednostek samorządowych zrezygnowano z podejścia opartego na ryzyku na rzecz listy kontrolnej minimalnych wymogów, bo pełne szacowanie ryzyka wymaga personelu, którego te jednostki zwykle nie mają.

Część I — 18 środków obowiązkowych

System zarządzania bezpieczeństwem informacji „obejmuje co najmniej”:

  1. inwentaryzację produktów, usług i procesów ICT służących do przetwarzania informacji;
  2. kontrolę podstawowych wersji ICT, w tym urządzeń mobilnych;
  3. ochronę przed kradzieżą, nieuprawnionym dostępem, uszkodzeniem lub zakłóceniami;
  4. dopuszczenie do informacji wyłącznie osób uprawnionych;
  5. zasadę minimalnych uprawnień;
  6. bezzwłoczne cofanie lub zawieszanie uprawnień;
  7. zmianę zakresu uprawnień przy zmianie zadań;
  8. bezpieczną pracę mobilną i zdalną;
  9. kontrolę usług poczty elektronicznej;
  10. zapasowe kopie danych odseparowane logicznie i fizycznie;
  11. testowanie kompletności kopii i możliwości ich odtworzenia;
  12. przygotowanie i testowanie procedury na wypadek awarii lub incydentu;
  13. stosowanie oprogramowania antywirusowego;
  14. zasady cyberhigieny dla pracowników, w tym kierownika;
  15. monitorowanie cyklu życia i wersji produktów ICT;
  16. stosowanie stabilnych wersji ICT bez krytycznych podatności;
  17. szkolenia minimalizujące błędy ludzkie;
  18. procedury i zasady działania na wypadek cyberzagrożenia lub incydentu.

Słowa „co najmniej” mają znaczenie: to podłoga, nie lista do wyboru. Jednostka może uznać za „nie dotyczy” konkretny element wdrożenia (np. szkoła bez automatyki budynkowej nie zabezpiecza systemu, którego nie ma), ale nie cały punkt Załącznika. Omówienie każdego punktu — co mówi ustawa, co trzeba zrobić i jaki dowód zostawić — jest w przewodniku po 18 punktach.

Części I i III są obowiązkowe, część II — fakultatywna: jej wdrożenie podmiot powinien rozważyć, jeżeli jego uwarunkowania organizacyjne, finansowe i osobowe na to pozwalają (Q&A MC pkt 3.40).

Część II — 9 środków dodatkowych

System „może dodatkowo obejmować” m.in.: środki minimalizujące ryzyko błędów ludzkich; dedykowane usługi poczty elektronicznej; wysoką dostępność systemów niezależnie od awarii lub incydentu; zasady korzystania z chmury obliczeniowej i generatywnej sztucznej inteligencji; monitorowanie dostępu do informacji i stanu systemów; testowanie poziomu bezpieczeństwa systemów i cyberhigieny pracowników; klauzule bezpieczeństwa w umowach serwisowych z dostawcami; zapewnienie aktualności produktów i usług ICT; inne środki techniczne i organizacyjne adekwatne do ryzyka (pkt 9).

Te środki nie są obowiązkowe, ale ich dobór nie jest też dowolny: jednostka powinna umieć uzasadnić, dlaczego dany środek stosuje albo nie. Najprostszym uzasadnieniem jest ocena ryzyka — stąd analiza ryzyka bywa w gminie potrzebna, choć Załącznik formalnie jej nie wymaga (więcej).

Część III — przegląd systemu

Podmiot dokonuje przeglądu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji:

  • co najmniej raz w roku, albo
  • bezzwłocznie po wydaniu przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa rekomendacji dotyczących systemów, produktów lub usług ICT, albo
  • bezzwłocznie po wystąpieniu okoliczności, które mogą wpłynąć na ryzyko wystąpienia incydentu poważnego (np. przeniesienie systemów do chmury, poważny incydent, istotna zmiana infrastruktury).

Przegląd to coś więcej niż „odświeżenie dokumentów”: sprawdzenie, czy 18 środków nadal działa, czy dobór środków dodatkowych jest aktualny i co trzeba zmienić.

Część IV — dokumentowanie

Podmiot dokumentuje realizację działań wskazanych w systemie zarządzania cyberbezpieczeństwem. W praktyce oznacza to dowody: daty wykonania przeglądów, testów kopii zapasowych i szkoleń, listy obecności, zatwierdzone wersje procedur, historię zmian. Podczas kontroli liczy się nie sama polityka, ale ślad jej stosowania.

Co zrobić w praktyce

  1. Ustalić, czy jednostka stosuje Załącznik nr 4 (podmiot ważny publiczny), czy art. 8 ust. 1.
  2. Przejść 18 punktów części I i dla każdego zapisać: jak jest realizowany, kto odpowiada, jaki dowód powstaje.
  3. Zdecydować, które środki części II jednostka stosuje, i krótko uzasadnić wybór.
  4. Zaplanować coroczny przegląd oraz zasadę przeglądu nadzwyczajnego po incydencie lub istotnej zmianie.
  5. Prowadzić dokumentację wykonania na bieżąco, nie przed kontrolą.

Powiązane

Źródła: ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (art. 8 ust. 3, Załącznik nr 4 części I–IV); Ministerstwo Cyfryzacji, „Pytania i odpowiedzi” do nowelizacji ustawy o KSC (wersja z 1 października 2026 r.), pkt 3.39–3.41 oraz odpowiedź o uproszczonych wymaganiach dla samorządowych podmiotów publicznych (rozdział 3).

Stan prawny: 26 października 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.